Praktisch over duurzaam

Pelletkachel of biomassaketel

Met een pelletkachel of biomassaketel kun je je huis zonder aardgas verwarmen. In plaats daarvan gebruik je houtpellets. Of dat ook voordeel heeft voor het klimaat, daarover verschillen deskundigen van mening. Ook is er veel discussie over de invloed op gezonde buitenlucht. 

Handen met houtpellets.jpg

Pellets zijn korrels van hout. Een losse pelletkachel verwarmt meestal één kamer, met een pelletkachel-cv kun je je hele huis verwarmen en een biomassaketel is een cv-ketel voor je verwarming én warm water. 

Discussie over pelletkachel en biomassaketel

Invloed op gezonde lucht

Bij het verbranden van hout komt onder andere fijnstof vrij. Fijnstof is schadelijk voor de gezondheid, daar zijn deskundigen het over eens. Uit metingen blijkt dat pelletkachels en biomassaketels die voldoen aan de normen, per branduur 95 procent schoner zijn dan gewone houtkachels. Ze werken automatisch en hebben daardoor een heel goede verbranding.

Dit is schoon genoeg, zegt het ene kamp. En als een pelletkachel een open haard of gewone houtkachel vervangt, daalt de hoeveelheid fijnstof flink.
Nee, zeggen anderen, de lucht is op veel plekken in Nederland al slecht en iedere extra bijdrage aan vervuiling is te veel. En als je met je pelletkachel veel vaker gaat stoken dan je eerder met je houtkachel of open haard deed, zal de hoeveelheid fijn stof niet (veel) dalen. Bovendien kunnen je buren te maken krijgen met hogere concentraties fijnstof en daar overlast van ervaren, vooral als ze gevoelig zijn voor luchtvervuiling.

Invloed op het klimaat

Bij het verbanden van hout komt CO2 vrij, net als bij aardgas. Toch wordt hout vaak als CO2-neutrale energiebron gezien. De gedachte daarachter is dat de CO2 die vrijkomt weer wordt opgenomen door groeiend bos. De discussie gaat erover of dit in de praktijk ook zo werkt.

Voor de sfeer of als hoofdverwarming?

Overweeg je om een pelletkachel of biomassaketel te nemen? Denk dan over deze 2 dingen na:

  • Waar wil je de kachel voor gebruiken: wil je af en toe hout stoken voor de sfeer of je hele huis ermee verwarmen?
  • Hoe woon je: staan de huizen dicht op elkaar of woon je in het buitengebied?

Pelletkachel als sfeerverwarming

Wil je heel graag hout stoken voor de sfeer, dan kun je beter een pelletkachel nemen dan een open haard of houtkachel. Open haarden en gewone houtkachels geven veel fijnstof af en zijn daarom voor de gezondheid van jezelf en je buren af te raden. Als je hem hooguit 2 avonden per week gebruikt, zorgt een pelletkachel die voldoet aan de normen niet voor veel luchtvervuiling en overlast, in ieder geval een stuk minder dan een gewone houtkachel of open haard die je voor de sfeer stookt. Bovendien heb je de pelletkachel niet per se nodig om je huis te verwarmen: daar heb je een ander verwarmingssysteem voor. Je kunt de kachel dus uitlaten als het buiten windstil en mistig is. Daarmee voorkom je overlast voor de buren en jouzelf (bij windstil en mistig weer blijft de rook namelijk lang hangen). Let op de tips voor kopen en gebruik.

Pelletkachel of biomassaketel als hoofdverwarming

Wil je de pelletkachel-cv of biomassaketel gebruiken om je huis mee te verwarmen, dus als hoofdverwarming? Dan heb je hem in het stookseizoen (de winter en het koude voor- en najaar) elke dag aan. Dat zorgt voor een flinke hoeveelheid fijnstof, veel meer dan verwarming op gas of stroom. Als er één pelletkachel in de wijk staat, zal die overlast nog wel meevallen. Maar als er in een wijk een paar pelletkachels of biomassaketels dicht bij elkaar staan die dagelijks worden gebruikt, dan neemt de kans op overlast toe. Zeker in periodes van windstil en/of mistig weer. Kinderen, ouderen en mensen met een longaandoening zijn extra gevoelig voor luchtvervuiling.

Woon je in een landelijk gebied, buiten de bebouwde kom, en staan de huizen ver uit elkaar? Dan haalt de rook van jouw pelletkachel of biomassaketel de buren niet of nauwelijks. In het buitengebied kun je een pelletkachel of biomassaketel dus als hoofdverwarming gebruiken, zonder overlast voor je buren. Wel blijft het de vraag of dit ook duurzaam is, zie Hoe duurzaam is verwarmen met houtpellets.

Tips voor pelletkachel of biomassaketel

  • 1

    Koop een pelletkachel of biomassaketel die voldoet aan de normen. Op RVO.nl staat een lijst van merken en types (pelletkachel en biomassaketel).

  • 2

    Koop een pelletkachel met een zo laag mogelijk 'minimaal vermogen'. Daarmee kan de kachel op een lage stand blijven branden en voorkom je dat de kachel onnodig uit- en aanslaat. Het uit- en aangaan van de kachel zorgt voor extra fijnstof.

  • 3

    Laat een pelletkachel of biomassaketel door een professional installeren en let erop dat het rookkanaal boven de nok van het dak uitkomt. Een buis door de gevel is een afrader, vanwege brandgevaar en overlast voor de buren en jouzelf.

  • 4

    Laat de pelletkachel en biomassaketel elk jaar goed schoonmaken en afstellen. Dan blijft de kachel het beste werken.

  • 5

    Koop altijd houtpellets die deze 2 keurmerken hebben: (1) het Better Biomasslabel voor duurzame pellets én (2) het ENplus A1-keurmerk voor kwaliteit (nodig voor een goede verbranding). 

  • 6

    Pelletkachel aan of niet? Check de Stookwijzer: die laat zien hoe het op dit moment gesteld is met de luchtkwaliteit in jouw buurt.

  • 7

    Een hybride of volledig elektrische warmtepomp stoot minder fijnstof uit dan een pelletkachel of biomassaketel.

Foto's pelletkachel installeren

Pelletkachel pijp door schoorsteen trekken.jpg

Eerst een goed rookkanaal aanleggen. Bijvoorbeeld een (dubbelwandige buis) door de schoorsteen.

Pelletkachel pijp door de schoorsteen.jpg

Zorg dat de pijp boven de nok van het dak uitkomt.

Pelletkachel installeren .jpg

De pelletkachel wordt neergezet.

Pelletkachel brandt.jpg

De pelletkachel is klaar voor gebruik.

Pelletkachel pijp door schoorsteen trekken thumb.jpg
Pelletkachel pijp door de schoorsteen thumb.jpg
Pelletkachel installeren thumb.jpg
Pelletkachel brandt thumb.jpg

Soorten pelletkachels en biomassaketels

Een pelletkachel verbrandt houtpellets: dat zijn geperste houtkorrels. De kachel verwarmt de ruimte waarin hij staat (meestal de woonkamer). Door een ruit zie je het vuur. Met een pelletkachel-cv kun je ook andere ruimtes verwarmen. Ze werken op verschillende manieren: je kunt warme lucht via buizen naar andere kamers laten blazen ('kanalisatie'), of je sluit er – net als bij een cv-ketel - radiatoren of vloerverwarming op aan (via leidingen gaat daar warm water naartoe). De kachel zorgt níét voor warm water uit de kraan: daar heb je een ander toestel voor nodig.

Met een biomassaketel kun je je hele huis verwarmen én hij zorgt voor warm water in de keuken en douche. Een biomassaketel wordt ook wel pelletketel of pellet cv-ketel genoemd. Afhankelijk van de biomassaketel kun je er houtpellets, houtsnippers (chips) of hele houtblokken in verbranden. De biomassaketel werkt hetzelfde als een hr-ketel, maar dan op hout in plaats van op aardgas. Door hout in de ketel te verbranden, wordt water verwarmd dat via leidingen naar de radiatoren of vloerverwarming gaat. De ketel geeft zelf nauwelijks warmte af en staat in een aparte ruimte, bijvoorbeeld de bijkeuken of garage. De ketel, het voorraadvat en de houtpellets, snippers of blokken nemen behoorlijk wat ruimte in.

Hoe zit het met fijnstof en gezondheid?

Pelletkachels en biomassaketels stoten per branduur zo’n 95 procent minder fijnstof uit dan open haarden en gewone houtkachels (en ook dan speksteen- en tegelkachels). Dat ze minder fijnstof uitstoten, komt doordat de houtpellets heel gelijkmatig van samenstelling zijn en de kachel de toevoer en verbranding automatisch regelt. Dat zorgt voor een zo goed en schoon mogelijke verbranding.

Vervang je een houtkachel of open haard door een pelletkachel, dan is dat voor de hoeveelheid fijnstof een flinke verbetering. Maar had je nog geen houtkachel of open haard, dan gaat de luchtkwaliteit er door jouw pelletkachel op achteruit.

Maximaal 2 keer per week

De hoeveel fijnstof die de kachel of ketel bij jou thuis uitstoot, hangt natuurlijk af van hoe vaak en hoe lang hij aan is. Milieu Centraal adviseert om in woonwijken een pelletkachel hooguit 2 avonden per week te gebruiken. Neem in woonwijken dus geen pelletkachel of biomassaketel als hoofdverwarming: dan zou hij in het stookseizoen immers elke dag aan zijn. In het buitengebied is er minder bezwaar tegen een pelletkachel en biomassaketel als hoofdverwarming.

Hoe sneller het fijnstof zich verspreidt, hoe kleiner de kans op overlast voor buren. Het is daarom belangrijk dat je voor een goede rookafvoer zorgt: door het dak, niet door de gevel. Hoe hoog de schoorsteen moet zijn, hangt ook af van bomen en hoge gebouwen in de directe omgeving: die belemmeren de verspreiding van rook. Een goede verspreiding hangt ook af van het weer: zet de pelletkachel niet aan als het windstil en mistig is.

En laat de pelletkachel of biomassaketel ieder jaar schoonmaken en afstellen: daarmee beperk je de hoeveelheid fijnstof.

Fijn stof slecht voor gezondheid

Fijnstof is schadelijk voor de gezondheid en kan tijdelijke klachten veroorzaken (verstopte neus, hoesten), maar ook blijvende longschade. Vooral kinderen, ouderen en mensen met luchtwegaandoeningen (zoals bronchitis, astma, COPD) of hart- en vaatziekten hebben er last van. De hoeveelheid fijnstof in de lucht en de tijd die je er mee te maken hebt, bepalen het risico voor de gezondheid. Op Atlas Leefomgeving lees je meer over de schadelijke gevolgen van fijnstof. Lees ook meer op de pagina Luchtvervuiling.

Foto's pelletkachel gebruiken

Pelletkachel zak met pellets.jpg

Houtpellets voor de kachel.

Pelletkachel bijvullen.jpg

De kachel bijvullen met houtpellets.

Pelletkachel bedieningspaneel 2.jpg

De verbranding regelen.

Pelletkachel brandt.jpg

De kachel brandt.

Pelletkachel zak met pellets thumb.jpg
Pelletkachel bijvullen thumb.jpg
Pelletkachel bedieningspaneel 2 thumb.jpg
Pelletkachel brandt thumb.jpg

Hoe duurzaam is verwarming met houtpellets?

Verwarming is duurzaam als de kachel of ketel zuinig met brandstof omgaat én die brandstof duurzaam is. Hoe scoren de pelletkachel en biomassaketel?

Zuinig

Vergeleken met andere houtkachels zijn pelletkachels en biomassaketels het zuinigst met hout. Bij allebei wordt zo’n 82 procent van de energie uit hout nuttig gebruikt voor warmte. Ter vergelijking: een open haard haalt slechts 10 procent voor verwarming, een hr-ketel op gas 94 procent en een warmtepomp op stroom tussen de 170 tot 220 procent (rekening houdend met het rendementsverlies in elektriciteitscentrales).

Duurzaam

Of het verbranden van hout duurzaam is, daarover verschillen de meningen. Er zijn grofweg 3 standpunten: sommige deskundigen vinden het verbranden van hout altijd duurzaam, andere nooit, en weer andere zitten daar tussenin: als de pellets zijn gemaakt van zaagsel of snoeihout uit verantwoord beheerde bossen, is er een klimaatvoordeel ten opzichte van aardgas. Milieu Centraal geeft hieronder de discussie weer.

CO2-neutraal?

Bij het verbranden van hout komt CO2 vrij, net als bij het verbranden van aardgas. Het verschil is dat hout weer kan aangroeien en daarbij CO2 opneemt. Als er op jaarbasis net zoveel CO2 wordt opgenomen als er vrijkomt, is het verbranden van hout CO2-neutraal.

Klimaatverantwoord bosbeheer

In klimaatverantwoord beheerde bossen wordt er jaarlijks niet meer hout uit het bos gehaald dan er aangegroeid is. Let op: wereldwijd zijn er weinig bossen die zo beheerd worden.

Bossen worden gezien als een opslag voor CO2. Als er meer bos gekapt wordt voor verbranding dan er kan aangroeien, komt er meer CO2 in de lucht en draagt dit bij aan klimaatverandering. Aanplant van nieuwe bossen kan wel helpen, maar het duurt tientallen jaren voordat die bomen flink gegroeid zijn en de CO2 opnieuw is opgeslagen in deze bomen.

Snoeihout zou je kunnen zien als een als een uitzondering, omdat het ieder jaar opnieuw aangroeit en het bos zelf in stand blijft. Maar er zijn ook deskundigen die zeggen dat je snoeihout in het bos moet achterlaten om het bos gezond te houden.

Energie voor het maken van pellets

Pellets zijn ook niet helemaal klimaatneutraal omdat er nog steeds fossiele brandstoffen (olie, kolen, gas) gebruikt worden voor bosbouw en het transport van hout.

Verbranden of hergebruiken?

Er is ook discussie of snoeihout of zaagsel niet beter (eerst) gebruikt kan worden voor andere toepassingen (zoals plaatmateriaal), en pas als dat niet (meer) kan, als brandstof.

Hoe groot is de CO2-besparing?

Er geen algemeen aanvaarde methode om uit te rekenen hoeveel CO2 een biomassaketel bespaart vergeleken met een hr-ketel op aardgas. Milieu Centraal houdt het op ‘minder CO2, uitgaande van pellets van snoeihout en zaagsel van houtverwerkende bedrijven’. Maar de verschillen van inzicht zijn te groot om een getal te kunnen noemen.

In internationaal verband is afgesproken dat de uitstoot van biomassa-installaties formeel ‘nul CO2’ is. Sommigen gaan uit van nul CO2, maar nemen wel de CO2 mee die nodig is voor het productie en transport van pellets. Anderen redeneren dat het lang duurt voordat de CO2 van verbrand hout weer wordt opgenomen in bossen, en dat je voor de tijd dat de CO2 in de lucht zit wél een (behoorlijk groot) klimaateffect moet rekenen.

Is er genoeg verantwoord hout?

Op dit moment is er weinig verantwoorde biomassa (hout) beschikbaar. Daarom is het niet duurzaam om op grote schaal hout te gebruiken voor verwarming van huizen.

Better biomasslabel klein.jpg

In de praktijk blijken er bovendien voor consumenten nauwelijks duurzame pellets met het Better Biomasslabel te koop. Kortom: kun jij in de praktijk wel aan duurzame houtpellets voor je kachel of ketel komen?

De producenten van houtpellets geven aan dat pellets met het keurmerk ENplus A1 grotendeels worden gemaakt van zaagsel. Met zaagsel kunnen pellets met een goede, stabiele verbrandingskwaliteit worden gemaakt. Maar het keurmerk ENplus A1 geeft niet de garantie dat dit de beste toepassing voor het zaagsel is (het zaagsel had misschien beter voor iets anders gebruikt kunnen worden, bijvoorbeeld voor platen). Het Better Biomasslabel garandeert dit wél.

Ruimte nodig voor pellets

Een pelletkachel-cv of biomassaketel gebruikt per jaar zo’n 5 tot 6 kubieke meter (m3) pellets (en zelfs nog meer m3 houtsnippers of houtblokken). Het is voordelig om een voorraad voor een heel jaar tegelijk te kopen (‘in bulk’). Dan heb je wel behoorlijk wat ruimte nodig om ze op te slaan. Je kunt pellets ook in kleinere hoeveelheden kopen, maar dan stijgt de prijs met zo’n 10 procent.

Prijs en energiekosten biomassaketel

Een biomassaketel (ook wel pellet cv-ketel genoemd) is te koop vanaf 6.000 euro. De volgende kosten komen er nog bij:

  • 2.000 euro voor het rookkanaal (aanleg en materiaal, bij een pijp door het dak van een woning met 2 verdiepingen waarbij de pelletkachel of biomassaketel op de begane grond staat).
  • 500 euro voor een buffervat of boiler van 200 liter (een groter buffervat is duurder, elke liter extra kost ongeveer 1,5 euro).
  • zo'n 350 euro voor aansluiting op het cv-systeem (inclusief opnieuw inregelen van het systeem).

Subsidie

Tot 2021 kun je subsidie krijgen als je een biomassaketel koopt (het subsidiebedrag is 2.500 euro of meer). Daarvoor moet de ketel voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen en normen voor de uitstoot van fijnstof en hij moet zuinig omgaan met energie.

Energiekosten

beweeg de tabel van links naar rechts

Energieverbruik voor verwarming en warm water per jaar Kosten gas of pellets per jaar Kosten gasaansluiting per jaar
HR-ketel 1.700 m3 gas € 1.150 € 240
Biomassaketel 3.869 kilo houtpellets € 1.160 tot 1.275 -

Berekend met 67 cent per m3 gas en 30 tot 33 cent per kg houtpellets.
Als je een biomassaketel combineert met elektrisch koken, kan je gasaansluiting weg. Je hebt dan geen aansluitkosten voor gas meer.

Houtsnippers goedkoper

Milieu Centraal gaat bij de berekening uit van een biomassaketel met pellets als brandstof (ook bekend als ‘pelletketel’). Er zijn ook biomassaketels waarin je houtsnippers of houtblokken kunt verbranden. Die zijn in de praktijk vooral geschikt voor boerderijen, landhuizen en woningen met bedrijfsruimte, omdat er veel ruimte voor de ketel en opslag van hout nodig is. Houtsnippers en houtblokken zijn goedkoper dan pellets, maar de ketel zelf is duurder (om te kopen).

Prijs en energiekosten pelletkachel-cv

Voor een pelletkachel-cv waarmee je ook andere ruimtes verwarmt (via warme lucht, radiatoren of vloerverwarming) ben je vanaf 3.000 euro kwijt. Daar komt nog zo’n 3.000 euro bij voor het rookkanaal, een buffervat en de installatie (zie bij biomassaketel).

Subsidie

Tot 2021 kun je subsidie krijgen als je een pelletkachel-cv koopt (het subsidiebedrag is 1.400 euro of meer) koopt. Daarvoor moet de kachel voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen en normen voor de uitstoot van fijnstof en hij moet zuinig omgaan met energie.

Energiekosten

De energiekosten van een pelletkachel-cv zijn per jaar iets hoger dan die van een hr-ketel. Daarbij gaan we ervan uit dat je de gasaansluiting (240 euro per jaar) houdt voor koken en warm water.

beweeg de tabel van links naar rechts

Energieverbruik voor verwarming per jaar Energiekosten per jaar
HR-ketel 1.400 m3 gas € 940
Pelletkachel-cv 3.250 kilo houtpellets € 975 tot 1.075

Berekend met 67 cent per m3 gas en 30 tot 33 cent per kilo houtpellets

Prijs en energiekosten ‘losse’ pelletkachel

Een goede pelletkachel die één ruimte verwarmt, kost 2.000 euro of meer. Er zijn ook goedkopere kachels (vanaf 500 euro), maar vanaf 2.000 euro heb je een kachel die aan alle kwaliteitseisen voldoet. Daar komt nog 2.000 euro bij voor het rookkanaal (aanleg en materiaal, uitgaande van een pijp door het dak, de pijp kan ook door de schoorsteen getrokken worden). Voor een kachel die aan allerlei kwaliteitseisen voldoet, kun je subsidie krijgen (het subsidiebedrag is 500 euro of meer).

Hoeveel geld je kwijt bent aan houtpellets en hoeveel je bespaart op gas, is lastig te zeggen. Het hangt sterk af van hoe je de kachel gaat gebruiken.

Een vakbekwame installateur vinden

Kies voor een goede installateur met veel ervaring. Let bij de installatie op de volgende punten:

  • Zorg dat de rookgasafvoer goed wordt geïnstalleerd. De pijp van het rookkanaal moet in ieder geval voorbij de nok van het dak komen, zodat de rook de ruimte heeft om zich te verspreiden. Een afvoer van rook via een rooster in de gevel is niet geschikt: het geeft meer overlast van fijnstof voor je buren en kan tot onveilige situaties leiden. Vooral een doorvoer naar buiten direct achter de pelletkachel is zeer brandgevaarlijk.  
  • Bij een biomassaketel heb je een buffervat nodig dat groot genoeg is, zodat de ketel zo constant mogelijk kan werken en niet steeds aan hoeft te slaan: dat scheelt uitstoot van fijnstof.
  • Kies voor installatie van een pelletkachel voor een DE-erkend bedrijf of kijk op QBIS.nl.
  • Bij een biomassaketel kan de leverancier je doorverwijzen naar een betrouwbare installateur bij jou in de buurt. Vraag de installateur of hij ervaring heeft met SCIOS goedgekeurde installaties.

Meer informatie

  • Meer weten over veilig stoken? Op www.pelletkachelveiligheid.nl vind je tips voor een goede installatie en veilig stoken.
  • Pelletkachel aan of niet? Check de Stookwijzer: die laat zien hoe het op dit moment gesteld is met de luchtkwaliteit in jouw buurt.

Terug naar boven

Deze site gebruikt alleen cookies om te meten, je bezoek is dus anoniem.