Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Pelletkachel of biomassaketel

Pelletkachels en biomassaketels zijn een stuk zuiniger dan open haarden en gewone houtkachels en stoten minder fijnstof uit. En hout als brandstof kan leiden tot minder broeikaskassen dan een hr-ketel op gas. Toch zijn er ook kanttekeningen bij een pelletkachel of biomassaketel als duurzame verwarming.

Houtpellets zijn de meest milieuvriendelijke manier om hout te stoken.

Pelletkachels en biomassaketels zijn de schoonste kachels op hout, maar stoten meer fijnstof uit dan verwarming op gas of stroom. Een toename van het aantal pelletkachels en biomassaketels zorgt dus voor extra luchtvervuiling. Uitzondering: als jouw pelletkachel een gewone houtkachel, allesbrander of open haard vervangt, daalt de hoeveelheid fijnstof juist flink. Tenzij je met je pelletkachel veel vaker gaat stoken dan je eerder met je houtkachel of open haard deed.

Het gebruik van open haarden en gewone houtkachels is door de uitstoot van fijnstof om gezondheidsredenen niet wenselijk. Bij matig gebruik (denk aan 2 avonden per week, voor de sfeer) draagt een pelletkachel beperkt bij aan de luchtverontreiniging, in ieder geval een stuk minder dan gewone houtkachels. Een pelletkachel of een biomassaketel als hoofdverwarming gebruiken, leidt door het dagelijks gebruik in het stookseizoen tot een behoorlijke hoeveelheid fijnstof. In landelijk gebied, buiten de bebouwde kom, waar huizen ver uit elkaar staan, haalt de rook de buren niet of nauwelijks en zal de blootstelling aan fijnstof door jouw pelletkachel minder zijn.

Er zijn verschillende soorten pelletkachels: van losse pelletkachels die één ruimte (bijvoorbeeld de woonkamer) verwarmen tot biomassaketels die de centrale verwarming en je warme water verzorgen.

Tips voor pelletkachel of biomassaketel

  • 1

    Laat een pelletkachel of biomassaketel door een professional installeren en let erop dat het rookkanaal tot voorbij de dakgoot komt.

  • 2

    Koop een pelletkachel met een zo laag mogelijk 'minimaal vermogen'. Daarmee kan je kachel op een lage stand blijven branden en voorkom je dat de kachel onnodig uit- en aanslaat. Het uit- en aangaan van de kachel zorgt voor veel fijnstof.

  • 3

    Laat de pelletkachel en biomassaketel regelmatig goed schoonmaken en afstellen. Dan blijft de kachel het beste werken.

  • 4

    Koop altijd houtpellets die deze 2 keurmerken hebben: (1) het Better Biomasslabel voor duurzame pellets (die zijn beter voor het milieu) én (2) het EN plusA1-keurmerk voor kwaliteit (die zijn beter voor je kachel).

  • 5

    Tot 2021 kun je subsidie krijgen als je een pelletkachel of biomassaketel koopt. De subsidie begint bij 500 euro voor een losse pelletkachel en 2.500 euro voor een biomassaketel.

  • 6

    Een warmtepomp stoot minder fijnstof uit dan een pelletkachel.

Soorten pelletkachels en biomassaketels

Een pelletkachel verbrandt houtpellets: dat zijn geperste houtkorrels. De kachel verwarmt de ruimte waarin hij staat (meestal de woonkamer). Door een ruit zie je het vuur.

Met sommige soorten kachels kun je ook meerdere ruimtes verwarmen. Ze staan bekend als pelletkachel-cv. Ze werken op verschillende manieren: je kunt warme lucht via buizen naar andere kamers laten blazen ('kanalisatie'), of je sluit er – net als bij een cv-ketel - radiatoren of vloerverwarming op aan (via leidingen gaat daar warm water naartoe). 

Een biomassaketel (soms ook pellet cv-ketel genoemd) verbrandt biomassa, zoals houtpellets, houtsnippers (chips) of houtblokken. Houtpellets zijn in de meeste huizen het meest praktisch: je hebt er minder opslagruimte voor nodig dan voor houtsnippers of houtblokken. De biomassaketel werkt hetzelfde als een hr-ketel, maar dan op houtsnippers, -blokken of -pellets in plaats van aardgas. De ketel geeft zelf nauwelijks warmte af en staat in een aparte ruimte, bijvoorbeeld de bijkeuken of garage. Door hout in de ketel te verbranden, wordt er heet water geproduceerd dat naar de radiatoren of vloerverwarming gaat. Het systeem kan ook voor warm water zorgen (ook wel combisysteem genoemd).

Pelletkachel of biomassaketel en gezondheid

Pelletkachels en biomassaketels stoten minder fijnstof uit dan open haarden en andere houtkachels (ook speksteenkachels en tegelkachels). Bij de verbranding van pellets komt in praktijksimulaties zo’n 80 procent minder fijnstof vrij dan bij de verbranding van houtblokken in een gewone houtkachel. Dat komt doordat houtpellets door de gelijkmatige samenstelling geschikt zijn voor een goede verbranding en doordat de verbranding optimaal is door de automatische regeling van de kachel. De uitstoot in de praktijk hangt af van hoe vaak en hoe lang de pelletkachel of biomassaketel gebruikt wordt, of er een goede rookgasafvoer is en of hij goed onderhouden wordt. Let hierop als je voor een pelletkachel of biomassaketel kiest.

Vergelijking kachels en uitstoot fijnstof

beweeg de tabel van links naar rechts

Soort kachel Hoe vaak in gebruik Uitstoot fijnstof per jaar (gram)
Gewone houtkachel (één ruimte) Intensief gebruik (circa 1000 uur) 3440
Gewone houtkachel (één ruimte) 2 avonden per week 4 uur tijdens stookseizoen (170 uur) 580
Pelletkachel (één ruimte) Intensief gebruik (circa 1000 uur) 590
Pelletkachel (één ruimte) 2 avonden per week 4 uur tijdens stookseizoen (170 uur) 100
Pellet-cv / biomassaketel Gehele stookseizoen (210 dagen) 1480
Biomassaketel (brandstof houtsnippers) Gehele jaar (80% ruimteverwarming, 20% warm water) 1920

Fijnstof slecht voor gezondheid

Fijnstof is schadelijk voor de gezondheid en kan klachten veroorzaken zoals tijdelijke klachten aan de luchtwegen en ook blijvende longschade. Vooral kinderen, ouderen en mensen met luchtwegaandoeningen (zoals bronchitis, astma, COPD) of hart- en vaatziektes hebben er last van. De hoeveelheid fijnstof in de lucht en de tijd die je er mee te maken hebt, bepalen het risico voor de gezondheid. Het is niet bekend wat de precieze invloed is van een pelletkachel op de gezondheid van omwonenden. De hoeveelheid fijnstof uit de schoorsteen is een stuk minder dan bij een gewone houtkachel. Hoe snel fijnstof uit de rookgasafvoer zich verspreidt hangt van weersomstandigheden en omgevingsfactoren af. Het is dus niet te zeggen in welke mate en hoe lang omwonenden worden blootgesteld aan extra fijnstof door jouw pelletkachel. Op Atlas Leefomgeving lees je meer over de schadelijke gevolgen van fijnstof.

Schone lucht? Kies een warmtepomp

Wil je zeker weten dat je verwarming niet bijdraagt aan luchtvervuiling? Neem dan een volledig elektrische warmtepomp of een hybride warmtepomp.

Pelletkachel of biomassaketel en klimaat

Verwarming is duurzaam als je kachel of ketel zuinig met brandstof omgaat én die brandstof duurzaam is. Hoe scoren de pelletkachel en biomassaketel?

Zuinig

Vergeleken met andere houtkachels zijn pelletkachels en biomassaketels het zuinigst met hout. Bij allebei wordt zo’n 85 procent van de energie uit hout nuttig gebruikt voor warmte. Ter vergelijking: een open haard haalt slechts 10 procent voor verwarming, een hr-ketel op gas 92 procent en een warmtepomp op stroom tussen de 160 tot 200 procent.

Duurzaam

Het gebruik van hout als brandstof kan tot minder uitstoot van CO2 leiden dan verwarming op aardgas, onder de voorwaarde dat de herkomst van de pellets in orde is. Het keurmerk ‘Better Biomass’ staat voor duurzaam geproduceerde houtpellets. Ze zijn onder meer gemaakt van snoeihout uit bossen en van zaagsel van houtverwerkende bedrijven.

Klimaatverantwoord bosbeheer

In klimaatverantwoord beheerde bossen wordt er niet meer hout uit het bos gehaald dan er aangegroeid is. Let op: wereldwijd zijn er nog maar weinig bossen die zo beheerd worden.
Natuurlijke bossen (dat zijn geen productiebossen) worden gezien als een opslag voor CO2. Als er meer bos gekapt wordt voor verbranding dan er kan aangroeien, komt er meer CO2 in de lucht en draagt dit bij aan klimaatverandering. Aanplant van nieuwe bossen kan wel helpen, maar het duurt tientallen jaren voordat die bomen flink gegroeid zijn en de CO2 opnieuw is opgeslagen in deze bomen.

Energie voor het maken van pellets

Pellets zijn ook niet helemaal klimaatneutraal omdat er nog steeds fossiele brandstoffen (olie, kolen, gas) gebruikt worden voor bosbouw en het transport van hout.

Verbranden of hergebruiken?

Er is discussie of snoeihout of zaagsel niet beter eerst gebruikt kan worden voor andere toepassingen (zoals plaatmateriaal), en pas als dat niet (meer) kan, als brandstof.

Niet op grote schaal in woningen

Biomassa wordt ook in grote energiecentrales gebruikt. Gezien de beperkte beschikbaarheid van verantwoorde biomassa is het niet duurzaam om op grote schaal brandhout te gebruiken voor verwarming van huizen.

Kosten pelletkachel of biomassaketel

Een pelletkachel die één ruimte verwarmt, kost vanaf 2.000 euro. Daar komt nog 200 tot 350 euro bij voor het rookgaskanaal (aanleg en materiaal).

Voor een pelletkachel-cv waarmee je ook andere ruimtes verwarmt (via warme lucht, radiatoren of vloerverwarming) ben je vanaf 3.000 euro kwijt. Een biomassaketel (ook wel pellet cv-ketel genoemd) is te koop vanaf 6.000 euro. Bij de pelletkachel-cv en biomassaketel komen de volgende kosten er nog bij: 200 tot 350 euro bij voor het rookgaskanaal (aanleg en materiaal), 500 euro voor een buffervat of boiler van 200 liter (een groter buffervat is duurder, elke liter extra kost ongeveer 1,5 euro) en zo'n 350 euro voor aansluiting op het cv-systeem (inclusief opnieuw inregelen van het systeem).

Tot 2021 kun je subsidie krijgen als je een pelletkachel of biomassaketel koopt. Daarvoor moet de kachel of ketel voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen en normen voor de uitstoot van fijnstof en hij moet zuinig omgaan met energie.

Kosten pellets en verwarming

In de tabel vergelijken we de kosten en besparing van 2 soorten kachels:

  • Een cv-pelletkachel met radiatoren of vloerverwarming die je hele huis tijdens het stookseizoen verwarmt. Voor warm water heb je in dit voorbeeld een ander toestel nodig, bijvoorbeeld een zonneboiler met hr-ketel.
  • Een biomassaketel voor verwarming van je hele huis (stookseizoen) en warm water (het hele jaar).

beweeg de tabel van links naar rechts

Aanschafprijs (eenmalig excl. subsidie)* Kosten houtpellets per jaar Verschil in kosten per jaar t.o.v. cv-ketel op gas Zoveel gas kun je per jaar besparen
Pelletkachel-cv € 3.000 Ongeveer € 1.000 Ongeveer € 120 duurder 1.400 m3 (excl. warm water)
Biomassaketel* € 6.000 Ongeveer € 1.150 Stookkosten zijn ongeveer gelijk 1.800 m3 (incl. warm water)

* Dit zijn de kosten voor de kachel of ketel zelf. Daar komen nog een aantal kosten bij: € 200 tot 350 voor rookgaskanaal (aanleg en materiaal); vanaf € 500 voor buffervat of boiler; ca. € 350 voor aansluiting op cv-systeem (en opnieuw inregelen).

Houtsnippers goedkoper

Milieu Centraal gaat uit van een biomassaketel met pellets als brandstof (beter bekend als ‘pelletketel’). Snippers en houtblokken zijn in de praktijk namelijk vooral geschikt voor boerderijen, landhuizen en woningen met bedrijfsruimte, omdat er veel ruimte voor de ketel nodig is. Een biomassaketel die houtsnippers verbrandt is duurder in aanschaf, maar de houtsnippers zijn goedkoper.

Ruimte nodig voor pellets

Voor de opslag van pellets is behoorlijk wat ruimte nodig. Bovendien moet de ruimte droog zijn. Maar voor brandhout heb je nog meer ruimte nodig: anderhalf keer zoveel als voor pellets.

Een vakbekwame installateur vinden

Kies voor een goede installateur met veel ervaring. Let bij de installatie op de volgende punten:

  • Zorg dat de rookgasafvoer goed wordt geïnstalleerd. De pijp van het rookkanaal moet in ieder geval voorbij de dakgoot komen.
  • Bij een biomassaketel heb je een buffervat nodig dat groot genoeg is, zodat de ketel zo constant mogelijk kan werken en niet steeds aan hoeft te slaan: dat scheelt uitstoot van fijnstof.
  • Kies voor installatie van een pelletkachel voor een DE-erkend bedrijf of kijk op QBIS.nl.
  • Bij een biomassaketel kan de leverancier je doorverwijzen naar een betrouwbare installateur bij jou in de buurt. Vraag de installateur of hij ervaring heeft met SCIOS goedgekeurde installaties.
Terug naar boven