Praktisch over duurzaam

Bestrijdingsmiddelen en het milieu

Als ongedierte, onkruid of schimmel niet weggaan met deze milieuvriendelijke stappen is grover geschut nodig. Voordat je bestrijdingsmiddelen inzet, is het goed om te weten wat de risico’s zijn van het middel (gif), zodat mensen, dieren en planten geen gevaar lopen.

Een bestrijdingsmiddel bevat werkende (chemische) stoffen die giftig zijn voor het ongedierte, schimmel of onkruid. Vaak is het middel ook gevaarlijk voor andere (huis)dieren, planten en mensen. Toegestane bestrijdingsmiddelen zijn getest op veiligheid, effectiviteit en milieubelasting. Maar toegestaan betekent nog niet: milieuvriendelijk. Sommige stoffen zijn bij verkeerd gebruik schadelijk voor het grondwater, de bodem of (nuttige) insecten. Goed de gebruiksaanwijzing volgen is dan ook belangrijk. Welk middel je mag gebruiken tegen een plaag kun je vinden op de toelatingslijst van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) en herken je op het etiket aan een nummer dat begint met 'NL' of eindigt op een 'N'.

Veilig bestrijdingsmiddelen gebruiken

  • 1

    Probeer plagen niet volledig uit te roeien, dat lukt je toch niet. 

  • 2

    Let buitenshuis extra goed op met bestrijdingsmiddelen. De natuur (ook je tuin!) is kwetsbaar en je wilt geen (huis)dieren of nuttige insecten vergiftigen. Voorkom dat stoffen in het oppervlaktewater of de bodem terechtkomen.

  • 3

    Koop alleen producten met een toelatingsnummer op de verpakking dat begint met NL of eindigt op een N. Vermijd niet-toegelaten middelen, of middelen voor professionele plaagbestrijders.

  • 4

    Volg de gebruiksaanwijzing, omdat het middel anders milieuschade kan toebrengen. Houd het buiten bereik van kinderen en huisdieren, en dank restanten af via het KCA. Lege plastic verpakkingen moeten bij het restafval. 

  • 5

    Gebruik geen (huis)middeltjes zoals chloor, schoonmaakazijn of zout om een plaag te bestrijden. Hoewel ze vaak getipt worden, zijn de middelen niet getest als bestrijdingsmiddel. Bij verkeerd gebruik kunnen ze de natuur beschadigen en gevaarlijk zijn voor de gezondheid.

  • 6

    Groeit de plaag je boven het hoofd? Kies voor een erkende professionele plaagdierbestrijder. Te vinden via het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) of de brancheverenigingen NVPB of PLA..N.

Waar let je op bij gif?

Plaag verjagen met gif - koop en gebruik bewust
Infographic over gebruik bestrijdingsmiddelen (Klik om te zoomen)

Soms zie je termen als 'plantaardig', ‘natuurlijk’ of ‘milieuvriendelijk’ op het etiket staan. Dit soort vage kreten zeggen weinig bij een bestrijdingsmiddel: gif is gif. Zelfs 100% natuurlijke middelen zijn giftig, anders was het geen bestrijdingsmiddel. Laat je dus niet misleiden door dit soort claims, maar check altijd de kleine lettertjes op het etiket.

Middelen met een laag risico

Het beste kies je voor een middel met een laag risico. Die herken je soms aan het nummer op de verpakking omdat ze officieel zijn toegelaten door het Ctgb, zoals slakkenkorrels op basis van ferrifosfaat. Het kan ook zijn dat je een middel zonder een nummer mag gebruiken tegen een bepaalde plaag. Dan moet je wel weten wat je doet. Het ctgb legt meer over een aantal van deze stoffen uit op deze pagina. Milieu Centraal vertelt je per plaag welke middelen de minste risico’s met zich meebrengen en je het beste kunt aanschaffen.

Huismiddeltjes

Naast middelen die je kunt kopen in winkels, staat het internet vol tips over huismiddeltjes. In een aantal gevallen zijn deze middelen toegestaan en aan te bevelen, zoals bier als slakkenval, maar meestal is zelf een middel in elkaar knutselen en mengen onverstandig. Je weet dan bijvoorbeeld niet zeker of je de juiste concentratie gebruikt en hoe vaak je het moet toepassen. Koop liever een toegelaten middel, in de winkel of online. Dan staat er namelijk in de gebruiksaanwijzing waar je op moet letten zodat er geen milieugevaar ontstaat, en is de werkzame stof in de juiste concentratie aanwezig. Als je zelf aan de slag gaat met zout, groene zeep, spiritus, chloor of schoonmaakazijn kan dat - bij verkeerd gebruik - schadelijk zijn voor het leven in je tuin, of voor de waternatuur. Ook kan het schadelijk zijn voor je eigen gezondheid.

Impact op het milieu

In Nederland beoordeelt het Ctgb of bestrijdingsmiddelen veilig zijn voor mens, dier en milieu. Er is een enorme lijst met toegestane middelen. In de winkel is het belangrijk om goed op het etiket te kijken of het middel is toegelaten, en thuis is het belangrijk de producten alleen te gebruiken waar ze voor bedoeld zijn. Bij verkeerd gebruik kunnen ook toegestane middelen gevaarlijk zijn.

Ongewenste vergiftigingen

  • Neonicotinoïden (insecticiden) komen voor in mierenlokdozen, mierenpoeder, kakkerlakkenbestrijding, houtverduurzaming en vliegenvangers. Het gif breekt moeilijk af en blijft lang in de grond of het water aanwezig. De stof is levensgevaarlijk voor bijen en zit niet alleen in bestrijdingsmiddelen maar ook in bloemen, aangezien veel (bloemen)zaden met de insecticiden worden behandeld. Vind meer tips om bijen te beschermen.
  • Sommige bestrijdingsmiddelen vergiftigen bij verkeerd gebruik meer dan alleen de plaag. Zo mag je muizengif alleen binnen gebruiken, omdat je bij gebruik buitenshuis ook vogels en andere dieren in gevaar brengt. Hetzelfde geldt voor metaldehyde (slakkengif), waar ook honden dol op zijn, maar niet tegen kunnen.
  • In spuitbussen tegen beestjes zoals zilvervisjes, papiervisjes en vlooien zitten meestal pyrethrinen of pyrethroïden. Gebruik deze spuitbussen nooit buiten tegen vliegende insecten (tegen luizen, trips en witte vlieg die aan planten zitten ‘vastgeplakt’ zijn ze buiten wel toegestaan), want deze stoffen zijn ook giftig voor nuttige insecten, vissen en waterdieren. Dek binnen je aquarium af als je dit gif wilt spuiten, zodat je vissen het overleven.
  • Koop geen mottenballen met naftaleen of dichloorbenzeen, inmiddels verboden, maar soms nog wel te koop. De stof kan leiden tot een pijnlijke keel, hoesten en kortademigheid. Mottenballen met transfluthrin, een synthetisch pyrethroïde, zijn wel toegestaan.

Niet in het water

Als je chemische middelen inzet tegen bijvoorbeeld groene aanslag, mos en onkruid op verhardingen is de kans groot dat de stoffen in het oppervlaktewater eindigen. Dit maakt waterzuivering moeilijk en het is vaak slecht voor het waterleven. Glyfosaat mag je daarom niet op verharding gebruiken en pas ook op met middelen waarin quats zitten. Chemische middelen inzetten op verharding kun je beter vermijden om te voorkomen dat het gif in sloten, vijvers en rioolputten komt. Ook zout is om die reden een afrader en het gebruik van (schoonmaak)azijn op het tuinterras is daarom niet toegestaan.

Kandidatenlijst: Candidates for Substitution

Sommige toegelaten middelen staan op de lijst van schadelijke stoffen die de Europese Unie wil verbieden. Deze middelen zijn niet meer toegelaten zodra er een minder schadelijk alternatief beschikbaar is. De alternatieven kunnen zowel bestaan uit andere middelen, als uit een andere, niet-chemische, landbouwpraktijk. Deze zogenoemde Candidates for Substitution hebben een hoger risico voor milieu en gezondheid dan andere stoffen. Voorbeelden hiervan zijn dimethoate in luizensticks en lambda cyhalothrin in mierenpoeder.  

Meer informatie

Terug naar boven

Deze site gebruikt alleen cookies om te meten, je bezoek is dus anoniem.