Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Vlees, vis of vega

Vlees is een belangrijke bron van eiwitten, maar niet de enige. Sta even stil bij jouw keuze, want die heeft veel effect op het milieu. Plantaardige eiwitrijke producten (zoals groenteburgers, sojaburgers en tofu) belasten het milieu het minst. Van alle soorten vlees hebben rund- en lamsvlees de hoogste milieu-impact.

kiezen voor een vleesvervanger

De productie van eiwitrijke voedingsmiddelen kost veel energie. Vlees zorgt daarbij voor veel meer milieuschade dan producten van plantaardige eiwitten. Voor de productie van 1 kilo vlees is bijvoorbeeld gemiddeld 5 kilo plantaardig materiaal nodig. Vleesproductie zorgt verder voor veel meer uitstoot van broeikasgassen en voor verzuring van de bodem en de lucht. Dat geldt ook voor vleesvervangers die gemaakt zijn van zuivel. Ook voor dierenwelzijn is minder vlees en minder zuivel natuurlijk beter.

Tips vlees of vega kiezen

  • 1

    Eet wat meer groenten en minder vlees: dat is beter voor het milieu. Kijk voor inspiratie op Recepten met groenten in de hoofdrol en Seizoensrecepten.

  • 2

    Wil je milieuvriendelijke eiwitrijke voedingsmiddelen eten, kies dan plantaardige producten, zoals peulvruchten, noten en groenteburgers. En laat lamsvlees en runderlappen of biefstuk staan, want die hebben de meeste milieu-impact.

  • 3

    Van alle vleessoorten heeft kip de laagste milieubelasting. Weegt voor jou behalve het milieu ook dierenwelzijn mee? Kies dan voor kip met een keurmerk voor dierenwelzijn. Biologisch, Demeter en Beter Leven 3 sterren.

  • 4

    Een dagje zonder vlees en vleesvervangers kan trouwens ook best; we krijgen gemiddeld beduidend meer eiwit binnen dan we dagelijks nodig hebben.

Milieuvriendelijke eiwitrijke producten kiezen

1696-ILL-graphic-vlees-CO2-2016-DEF-654.png

Een bewuste eiwitkeuze maakt een groot milieuverschil. Zo zorgt wekelijks een gezinsmaaltijd steak op jaarbasis voor bijna evenveel CO2-uitstoot (0,9 ton CO2) als het volledige stroomverbruik in een gemiddeld huishouden (1,2 ton CO2). Om dat te compenseren moeten meer dan 40 bomen een jaar lang groeien.

Om het je gemakkelijk te maken om milieuvriendelijk te kiezen in de winkel, heeft Milieu Centraal eiwitrijke producten van laag naar hoog verdeeld in vier categorieën. Hierbij is alleen de uitstoot van broeikasgassen meegewogen, omdat dit representatieve en goed vergelijkbare maat voor milieu-impact is.

De vuistregel is dat het milieuvriendelijker rundvlees vooral zit in goedkoper draaivlees, zoals gehakt, hamburgers en worst. 

Biefstuk slechter voor milieu dan gehakt

Rundergehakt heeft om twee redenen een beduidend lagere milieubelasting dan steak of runderlappen. Ten eerste wordt in gehakt onder meer vlees van melkkoeien verwerkt. Dit heeft een lagere milieubelasting dan vlees van vleeskoeien, omdat de impact van de melkveehouderij wordt verdeeld over drie producten (zuivel, kalfsvlees en rundvlees), terwijl de volledige milieubelasting van de vleesveehouderij op het conto van het rundvlees komt. Ten tweede worden in draaivlees ook restproducten, zoals separatorvlees verwerkt.

In de winkel kun je niet zien of je rundvlees van vleeskoeien of melkkoeien koopt. Maar de vuistregel is dat het milieuvriendelijkere vlees van melkkoeien vooral zit in goedkoper draaivlees, zoals gehakt, hamburgers en worst. Duurdere producten zoals biefstuk en runderlappen komen juist van vleesrunderen.

Vis?

Vis staat niet in de productlijst. Visserij gebruikt ook energie en veroorzaakt broeikasgas, maar de grootste milieubelasting van vis(producten) zit in andere zaken.

Veel vissoorten zijn bijvoorbeeld overbevist: ze dreigen uit te sterven. Door bijvangst sterven er verder veel meer zeedieren dan we opeten. En de natuur in oceanen en rivieren raakt aangetast door visserij. Ook vis uit de kwekerij is milieubelastend als de producenten wilde vis gebruiken voor visvoer (in plaats van plantaardig visvoer). Het Voedingscentrum raadt aan om een keer per week (vette) vis te eten. Gelukkig zijn er vissoorten waarvan de vangst (of kweek) weinig schadelijk is voor het milieu. Zie Vis.

Milieubelasting vlees en vleesvervangers

Van alle eiwitrijke producten zorgen de plantaardige soorten (soja-, granen- en groenteburgers, noten, tempé, tahoe, Quorn en peulvruchten) voor de minste milieubelasting.

Vlees kost veel energie

Een van de redenen dat vlees veel milieubelasting oplevert, is dat er voor 1 kilogram vlees gemiddeld 5 kilo plantaardig veevoer nodig is. Om dit veevoer te maken zijn veel grondstoffen, land, water en energie nodig. Een veelvoud van de hoeveelheid die nodig is voor dezelfde hoeveelheid eiwit in plantaardige producten.

De variatie tussen diersoorten is wel groot: 1 kilo kip kost 2 kilo plantaardig voer, 1 kilo vlees van een melkveekoe 19 kilo (zie ook Vlees), voor een groot deel gras. Kaas is ongeveer even milieubelastend als vlees. Dat komt doordat 1 kilo kaas zo'n 6 tot 10 liter melk kost om te maken (zie ook Zuivel).

Van alle dierlijke producten belasten eieren en kip het milieu het minst.

Dierlijke producten vergelijken

Eieren en kip belasten het milieu minder dan andere dierlijke producten. Dat komt doordat kippen voor minder broeikasgassen zorgen dan schapen en koeien (ze produceren geen methaan). Ook hebben kippen per kilo vlees minder voer nodig dan andere dieren, waardoor er minder land, water en energie nodig is voor het voer dat de kippen krijgen. De milieubelasting van 'soepkippen' is nog lager, want dit zijn uitgelegde legkippen. De milieubelasting van dit vlees mag daarom verdeeld worden over het vlees en de eieren. 

Kaas en vleesvervangers van zuivel (zoals Valess) hebben een hogere milieubelasting dan kip en eieren, maar lager dan runderlappen en biefstuk. De milieubelasting van melkkoeien wordt namelijk verdeeld over 3 producten: de melk, het vlees van de koe en het kalfsvlees (een melkkoe moet elk jaar kalven om de melkproductie op gang te houden). Daardoor is de milieubelasting van melkproducten relatief laag. Kaas en Valess zijn allebei van melk gemaakt, maar hebben wel een verschillende milieu-impact. Valess wordt namelijk gemaakt van magere melk, zodat de milieubelasting van de melk verdeeld mag worden over de magere melk en de room. Kaas wordt van volle melk gemaakt en heeft dus een 2 keer zo hoge klimaatbelasting als Valess (zie ook Vleesvervangers).

Biologisch of niet?

Biologische veehouderij heeft vanuit milieu-oogpunt voor- en nadelen.

Voordelen:

  • Het voer voor biologisch gehouden dieren is verbouwd zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen.
  • Een groter deel van het voer is afkomstig uit de regio, waardoor er minder risico op ontbossing in tropische gebieden is.
  • Weidegang en vrije uitloop zijn beter voor het dierenwelzijn.
  • Het land dat voor biologische landbouw gebruikt wordt, heeft een hogere kwaliteit (denk aan biodiversiteit) dan dat voor gangbare landbouw.

Nadelen:

  • Biologisch gehouden dieren hebben per kilogram eindproduct meer voer nodig, omdat ze meer bewegen en (bij vleeskuikens) langer leven.
  • Ook is er voor biologische veeteelt meer land nodig (zowel voor het voer als voor de dieren). 
  • Weidegang en vrije uitloop zorgen voor meer druk op bodem-, water- en luchtverontreiniging, omdat mest en vervuilende stoffen (zoals fijnstof dat opwaait door scharrelen) niet afgevangen kunnen worden.

Uiteindelijk is er geen groot verschil in uitstoot van broeikasgassen tussen biologische en gangbare producten. Lees meer op Biologisch.

Eiwitten zijn noodzakelijk, vlees niet

Eiwitten in plantaardige en dierlijke producten bevatten aminozuren die we niet zelf aanmaken maar wel nodig hebben om gezond te blijven. Het eten van eiwitrijke producten is daarom noodzakelijk.

Volwassenen hebben per kilo lichaamsgewicht ongeveer 0,8 gram eiwit per dag nodig. Voor iemand van 70 kilo komt dat neer op zo’n 56 gram per dag. Veel eiwit krijgen we binnen via brood en zuivel. Voor de rest hebben we ongeveer 100 gram vlees, vis, kaas of vleesvervanger nodig bij de avondmaaltijd. Overigens krijgt de gemiddelde Nederlander dagelijks meer eiwitten binnen dan nodig. Een beetje minder of een dagje vegetarisch eten kan dus geen kwaad.

Naast eiwitten bevatten vlees en vis ook mineralen (ijzer, zink, fosfor, selenium, magnesium) en vitamines B en D. Met uitzondering van vitamine B12 zitten deze stoffen ook in plantaardige producten (ijzer zit bijvoorbeeld in volkorenbrood, peulvruchten, noten, gedroogde vruchten en appelstroop).

Vegetarisch of veganistisch?

Wie vegetarisch eet, krijgt vitamine B12 binnen via zuivel en eieren. Een gezond vegetarisch eetpatroon (voldoende groente, fruit, brood, aardappelen, graanproducten, peulvruchten, noten, zuivel, eieren en volwaardige (kant-en-klare) vleesvervangers) levert dus alle voedingsstoffen die het lichaam nodig heeft.

Vleesvervangers zijn volwaardig als ze voldoende ijzer en vitamine B1 of B12 bevatten. Dat geldt voor kant- en klare vleesvervangers van Goodbite, Vivera, Tivall en Valess, en voor sojaproducten zoals tofu en tempé, en eieren, noten en peulvruchten.

Eet je veganistisch, dus helemaal geen dierlijke producten? Dan is het belangrijk om vitamine B12 in te nemen in de vorm van supplementen. Sommige merken sojamelk en vleesvervangers bevatten toegevoegde vitamine B12 en/of ijzer.

Lees meer over een gezond vegetarisch of veganistisch voedingspatroon bij het Voedingscentrum.

Insecten: beter dan runderlap, slechter dan sojaburger

Insecten zorgen voor minder milieubelasting dan rund of varken. Ze zijn koudbloedig en nemen daardoor voer op een efficiëntere manier op dan warmbloedig vee. De kweek vergt bovendien minder ruimte. Daarom kunnen insecten de milieubelasting van onze voeding kleiner maken.

Aan de andere kant zorgen insecten, zoals de meelworm die nu op de markt is, voor meer uitstoot van broeikasgas dan de meeste plantaardige vleesvervangers, onder meer doordat bij de kweek warmte nodig is en insecten net als andere dieren plantaardig voer nodig hebben, dat niet één op één in eiwit wordt omgezet. Er treedt altijd verlies op. De klimaatbelasting van insecten ligt daarmee in de buurt van die van eieren en kip.

Onderling lijkt de klimaatbelasting van insectenproducten nogal te verschillen, afhankelijk van de soort insect, het voer, de kweekomstandigheden en het aandeel insecten in een samengesteld product. Er is nog vrij weinig onderzoek gedaan en heel harde conclusies kunnen dan ook niet getrokken worden.

Bij sommige supermarkten liggen insectenburgers op basis van meelwormen in de schappen, sommige restaurants hebben gefrituurde insecten op de menukaart en verschillende webshops verkopen insecten. De keuze neemt toe.

Allergisch?

Er is nog discussie in Nederland of insecten wel als eten verkocht mogen worden. Er zijn namelijk aanwijzingen dat mensen er allergisch op kunnen reageren. Dit risico lijkt het grootst voor mensen met huisstofmijt- of schaaldierenallergie. Verkoop van insecten voor menselijke consumptie wordt door de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit gedoogd tot er Europese regels zijn.

Voor wie echt de meest milieuvriendelijke keuze wil maken zijn de plantaardige vleesalternatieven, zoals soja-, granen- en groenteburgers, noten, tempé, tahoe, Quorn en peulvruchten nog steeds de beste keuze. Voor de vleeseter, die een milieuvriendelijk alternatief zoekt voor zijn biefstukje, zijn kip of insecten een prima keuze. Ook zijn er inmiddels plantaardige vleesvervangers die de ‘bite’ en smaak van vlees sterk benaderen.

Hybride vleesproducten

Een nieuwe ontwikkeling is hybride vlees: worst, gehakt en burgers waarin een deel van het vlees is vervangen door een plantaardig ingrediënt (tarwe, soja of lupine). Uit smaaktesten blijkt dat het verschil in smaak niet opvalt als 20 procent van het vlees is vervangen. Het is nog niet breed verkrijgbaar, je moet goed op de etiketten kijken om het te vinden.

Meer informatie

  • Het Voedingscentrum heeft informatie over voeding, en verkoopt het boek Verrassend anders, Vandaag geen vlees. 
  • Wakker Dier geeft informatie over diervriendelijke restaurants op Wakker Dier.
  • Met 'Questionmark' kun je van een groot aantal producten bekijken hoe ze scoren op milieu, dierenwelzijn, mensenrechten en volksgezondheid: The Questionmark.
  • De Nederlandse Vegetariërs Bond geeft informatie over vitamine B12 en vegetarisme, en je kunt er terecht voor een overzicht van vegetarische restaurants en de Vegetarische schijf: T 020 3300044 / Vegetariers.
  • Kijk voor vegetarische recepten, restaurants en een vegetarische vraagbaak op Vegatopia.
  • De Nederlandse Vereniging voor Veganisme (NVV) pleit voor een gezonde, geheel plantaardige voeding, voordelig voor mens, dier, plant en milieu: T 030 240 08 24 /Veganisme.
  • Stichting Natuur en Milieu geeft tips voor een dagje zonder vlees, lanceert vleesloze horeca-concepten en reist met mobiele flexitaria's door het land, zie Flexitarier.
  • De Nederlandse vleessector heeft een eigen site met informatie.
  • Stichting De Noordzee brengt de VISwijzer uit met verantwoorde vis: Goede vis.
Terug naar boven