Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Papier

Kringlooppapier is beter voor het milieu dan nieuw papier, maar het verschil in milieubelasting is klein. Minder papier gebruiken levert meer milieuvoordeel op.

papier en boeken.jpg

Elk jaar gebruiken we per persoon, van een boek tot wc-papier, ruim 80 kilo papier. Voor het maken van kringlooppapier is minder water nodig dan voor nieuw papier, maar het kost evenveel energie. Voor kringlooppapier is ook minder hout nodig. Daardoor hoeft natuur geen plaats te maken voor productiebos.

Het is de vraag of elektronisch lezen milieuvriendelijker is dan lezen van papier: het is lastig om dit goed te kunnen vergelijken. Hetzelfde geldt voor de vergelijking tussen papier en plastic als verpakkingsmateriaal.

Tips milieuvriendelijk papier gebruiken

  • 1

    Bespaar papier door dubbelzijdig en twee pagina's op één bladzijde te printen, als je ervoor kiest om te printen.

  • 2

    Overweeg dunner kopieerpapier te gebruiken. Gangbaar papier weegt 80 gram per vierkante meter. Vaak volstaat lichter papier ook.

  • 3

    Kies voor kringlooppapier en let hiervoor op de keurmerken op de verpakking. Der Blaue Engel is een garantie voor gerecycled papier. Lees meer in de Keurmerkenwijzer.

  • 4

    Je helpt het milieu als je oud papier en karton op de juiste manier afdankt. Kijk voor tips op Welk afval waar.

  • 5

    Het is onbekend of digitaal lezen beter is voor het milieu dan lezen van papier. Lees je digitaal, doe dan zo lang mogelijk met uw apparaat en print niet meer dan nodig.

  • 6

    Een papieren verpakking is niet per se milieuvriendelijker dan een plastic verpakking: papier heeft minder broeikasgasemissie per kilogram materiaal tot gevolg, maar is wel meer papier nodig voor een verpakking met dezelfde sterkte.

  • 7

    60 procent van het papier dat we in Nederland gebruiken, is in de vorm van kranten, tijdschriften, kopieerpapier, wc-papier en dergelijke. De rest zijn papieren- en kartonnen verpakkingen. Zie hiervoor Papier en karton.

Papier versus digitaal: milieuvergelijking onbeslist

Met de opkomst van het digitaal lezen rijst de vraag wat beter is voor het milieu: papier of digitaal? Dit is niet zo eenvoudig te beantwoorden: beide media hebben voor- en nadelen.

Papier

Hout is een hernieuwbare grondstof die het klimaat weinig belast. Maar voor zowel productie als transport is veel energie nodig. Bovendien vergt de productie van een papieren boek, krant of rapport zowel land, water als chemicaliën.

Digitaal

Lezen via een desktop, laptop, tablet of e-reader is milieubelastend vanwege de chemicaliën en materialen, zoals kunststoffen en schaarse metalen, die nodig zijn voor de productie van het apparaat. Schaarse metalen worden vaak gewonnen in landen waar milieubescherming gebrekkig is. Ook nadelig voor het milieu is het energieverbruik: behalve voor de productie en het gebruik van het apparaat is ook veel energie nodig voor dataverkeer. Wereldwijd verbruiken dataservers een enorme hoeveelheid elektriciteit.

Een vergelijking in energiegebruik van het digitaal lezen via de laptop, tablet of e-reader staat op Desktop, laptop en tablet.

Wat je kunt doen

Een vergelijking tussen papier en digitaal is niet eenduidig. Hier is het milieu in ieder geval bij gebaat:

  • 1

    Leen boeken bij de bibliotheek of koop ze tweedehands, dat is van alle opties het milieuvriendelijkst.

  • 2

    Je spaart het milieu door zo lang mogelijk met een tablet, e-reader of laptop te doen.

  • 3

    Koop je toch een nieuw apparaat, gooi het oude dan niet weg maar verkoop het of geef het aan een ander.

     

  • 4

    Print digitale kranten of e-books niet ook nog eens uit en print zo mogelijk alleen de samenvattingen en niet het hele rapport.

Milieubelasting van nieuw en kringlooppapier

Nieuw papier wordt gemaakt van cellulose (pulp), een belangrijk bestanddeel van hout. Zowel gerecycled papier als nieuw papier heeft water en energie nodig voor de productie. Dat zorgt voor milieubelasting. Het kost evenveel energie om papier te maken van oudpapier als van hout. Er is wel een verschil in water- en landgebruik.

Watergebruik

De productie van kringlooppapier kost minder water dan het maken van nieuw papier. Voor het maken van papier uit gerecyclede vezels is slechts tien tot vijftien liter water per kilo nodig, voor nieuw papier minimaal 25 liter. Het watergebruik hangt ook af van het milieubeleid van de fabriek: als het afvalwater gezuiverd en hergebruikt wordt, is er minder (schoon) water nodig.

Meer natuur met kringlooppapier

Kringlooppapier heeft het milieuvoordeel dat het geen landbouwgrond nodig heeft voor de productie van bomen. Bij gebruik van gerecyclede vezels kan de grond ingezet worden voor bijvoorbeeld de teelt van voedingsgewassen of gewassen voor biobrandstof. Dit spaart uiteindelijk natuurgebieden. Maar: na zes of zeven keer hergebruik zijn de papiervezels zo kort dat ze niet meer bruikbaar zijn. Er blijven daarom altijd bomen nodig om deze onbruikbare vezels te vervangen. Het beste is dan om deze uit duurzaam beheerde bossen te halen.

Duurzaam bosbeheer

Voor de productie van papier is wereldwijd veel hout nodig: een vijfde van het jaarlijks gekapte hout wordt voor papierproductie gebruikt. Het meeste hout voor Nederlands papier komt uit Scandinavië.  
Houtkap of aanleg van productiebos gaat soms ten koste van de oorspronkelijke bossen. Dit leidt tot verlies aan diversiteit van planten en dieren en dus voor aantasting van de natuur. Gelukkig groeit de hoeveelheid goed beheerd productiebos. Van het in Nederland gebruikte papier komt zes procent uit duurzaam beheerde bossen, en draagt dan het betrouwbare FSC- of PEFC-keurmerk.

Milieuvriendelijk papier kiezen: kringloop

Het milieu is het meest geholpen als je zo min mogelijk papier gebruikt. En als je papier gebruikt, kies dan voor kringlooppapier: dit is minder milieubelastend dan nieuw papier. Duizend kilogram kringlooppapier spaart de hoeveelheid hout uit van vijftien bomen. Dit moet je niet letterlijk nemen: voor het maken van papier worden takken gebruikt en restanten uit de houtindustrie, en geen hele bomen. Nederlands kringlooppapier wordt voor ongeveer 75 procent uit oud papier en karton gemaakt.

Oud papier hergebruik

Je kunt zelf helpen de kwaliteit van het oud papier goed te houden door gebruikt papier in de oudpapierbak te gooien. Sommige verpakkingen horen niet in de papierbak thuis, zoals drankenkartons en reclamefolders met plastic; zie Papier en karton. Ook kan de Afvalscheidingswijzer je helpen met het op de juiste manier afdanken van papier.

Papier als verpakking

40 procent van het papier in Nederland wordt gebruikt als verpakkingsmateriaal. Omdat papier van een hernieuwbare grondstof gemaakt is, namelijk hout, heeft het minder klimaatverandering tot gevolg dan plastic. Voor de productie van plastic is aardolie nodig, een eindige grondstof. Maar doordat papier minder sterk is dan plastic, is er soms meer van nodig voor het verpakken van een product. Bovendien kan niet alles in papier worden verpakt, zoals vloeistoffen. Een plastic verpakking biedt dan uitkomst. Het is dus niet zomaar te zeggen of papier milieuvriendelijker is dan plastic.

Keurmerken en logo's

Sommige keurmerken voor papier stellen eisen aan duurzaam beheer van het productiebos, dat de bron is van papiervezels, zoals FSC en PEFC.

Andere keurmerken stellen eisen aan het soort oudpapier dat hergebruikt wordt, of aan het ontinkten en bleken tijdens de productie. Het blaue Engel-keurmerk is hiervoor het strengst. Het papier bestaat dan voor honderd procent uit oudpapier. Naast het blaue Engel-keurmerk zijn ook het Europees Ecolabel, Ecologo en Nordic Ecolabel betrouwbare milieukeurmerken voor een lagere milieubelasting tijdens de productie van papier. Lees meer in de Keurmerkenwijzer.

Kringloopsymbool is geen keurmerk

Er zijn veel variaties van het kringloopsymbool in omloop, die of alleen iets zeggen over het afdanken, of over de productie van papier.

Logo Kringlooppapier.jpg

Het volgende kringloopsymbool zegt iets over het gebruik van oudpapier: het betekent dat een groot deel van het papier uit hergebruikte vezels bestaat. Er is geen controle op en er zijn vele varianten van dit soort logo's in omloop. Het is geen officieel keurmerk. 

Het vergelijkbare papier-karton-kringlooplogo betekent dat de verpakking na gebruik bij het oud papier kan. Het is geen keurmerk en het geeft geen informatie over het materiaal waarvan het product of de verpakking is gemaakt. Lees meer in de Keurmerkenwijzer.

Nieuw papier: 'houtvrij'

Bijna driekwart van het papier op de hele wereld is ´houtvrij´ geproduceerd. Houtvrij is een misleidende term. Het staat terecht op producten van bamboe en plastic, maar onterecht op veel papiersoorten. Het zegt alleen dat de houtstof, het lignine, ontbreekt. Er is wel degelijk hout nodig voor 'houtvrij' papier.

'Houtvrij' kost juist veel hout

Houtvrij papier maakt zelfs minder efficiënt gebruik van hout dan houthoudend papier: voor de productie wordt alleen het cellulose uit het hout gebruikt, en niet de houtstof lignine. Het verwijderen van lignine levert bovendien extra milieuvervuiling op, vanwege het chemische productieproces. Houtvrij papier is wel sterk door de lange vezels.

Wc-papier is oudpapier

Per persoon gebruiken we elke week een rol wc-papier. Dit is drie procent van al ons papiergebruik. Omdat wc-papier na gebruik vanwege de vervuiling niet meer opnieuw kan worden gebruikt, is het belangrijk dat juist wc-papier van kringloopvezels gemaakt wordt die niet meer sterk genoeg zijn om opnieuw in de keten van de papierproductie te gaan. Maar wc-papier kan niet louter uit de kortste vezels bestaan. Het papier zou dan meteen vanwege de zwakke vezels uit elkaar vallen, zeker als het nat wordt.Daarom bestaat zelfs kringloop wc-papier uit een mix van korte en iets langere vezels. Er is ook wc-papier van nieuwe vezels op de markt. In de praktijk blijkt het in Nederland verkochte wc-papier voor iets meer dan de helft uit oudpapiervezels te bestaan en voor de rest uit nieuwe papiervezels. 

der-blaue-engel.jpg

Een keurmerk dat garandeert dat het grootste gedeelte van het wc-papier uit kringloopvezels bestaat, is het blauwe Engel keurmerk.

Meer informatie

  • Het Wereld Natuur Fonds heeft een Check Your Paper database opgezet waarin je kunt zoeken naar papiersoorten met en zonder keurmerk. Per merk kun je zien hoe het scoort voor watergebruik, hoeveel nieuw papier is gebruikt, hoe het zit met de CO2-uitstoot en het gebruik van vervuilende stoffen. Zie Check your paper.
  • Wil je iets doen tegen ongevraagde post en reclame? Kijk op Reclamedrukwerk
  • Het Informatiecentrum Papier en Karton heeft diverse brochures en informatiepakketten, te bestellen via Papier en karton. Dit centrum heeft ook een overzichtssite met keurmerken die op papier en karton voorkomen: Keurmerken papier en karton.
  • Voor het correct afdanken van papier, zie de Scheidingswijzer van Stichting Papier Recycling Nederland.
Terug naar boven