Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Milieu-impact van verpakkingen

De milieu-impact van verpakkingen hangt van veel dingen af. Bijvoorbeeld van het materiaal zelf, waar je het voor gebruikt, en of je het goed kunt recyclen of hergebruiken (bij statiegeld).

Verpakking Blauwe bessen in plastic bak 654x436.jpg

Voor het maken van verpakkingen zijn grondstoffen en energie nodig. Dat belast het milieu. Ook het vervoer en recyclen van verpakkingen kost energie. Toch zijn veel verpakkingen nuttig: ze voorkomen dat voedsel bederft en dat producten beschadigen. Lees hierover meer op Verpakkingen. Wil je weten welke afwegingen je in de winkel soms kunt maken? Kijk dan bij Milieuvriendelijke verpakking kiezen.

Op deze pagina gaat Milieu Centraal in op de milieu-impact van een aantal materialen.

Metalen verpakkingen (blik)

blikafval_dranken 282x212.jpg

Metalen verpakkingen ('blik') zijn steeds dunner en lichter geworden. Ook wordt er meer hergebruikt. Dat is belangrijk, want de productie van staal en vooral aluminium kost erg veel energie.

Wil je weten waar je je blikken en blikjes kwijt kunt? Kijk bij Welk afval waar - Blikken en ander metaal.

  • Wat is blik?

    Met blik worden alle metalen verpakkingen van aluminium of staal (ijzer) bedoeld. Dat zijn bijvoorbeeld: conservenblikken (soep, groente, knakworst, vis, kattenvoer), drankblikjes (bier, frisdrank), spuitbussen van voedingsmiddelen (slagroom) en cosmetica (deodorant, scheerschuim, haarlak), aluminium schaaltjes en bakjes (kattenvoer), en metalen deksels en doppen. Maar ook: verfblikken en spuitbussen met verf of chemicaliën zoals smeerolie en ovenreiniger.

  • Blik en het milieu

    De meeste metalen verpakkingen (70 procent) zijn gemaakt van staal. De rest bestaat uit aluminium. Van deze 2 metalen is de productie van nieuw aluminium het slechtst voor het milieu.

    Staal hergebruiken: 70 procent minder energie nodig

    Voor het maken van staal is ijzererts nodig. Het winnen van ijzererts kost energie, die voornamelijk uit fossiele brandstoffen komt (vooral steenkolen). Hergebruik van oud ijzer en staal (‘schroot’) bespaart wel 70 procent productie-energie: elke 1000 kilo aan oud ijzer of staal bespaart 1500 kilo ijzererts en 500 kilo steenkolen. Dat is goed voor het milieu, want het verbranden van steenkool draagt bij aan het broeikaseffect. 

    Aluminium recyclen: 20 keer minder energie nodig

    De grondstof voor aluminium is bauxiet. Met 3,7 kilo bauxiet kan je één kilo aluminium maken. Dat kost erg veel energie. Ook komen er bij de productie van nieuw aluminium schadelijke stoffen vrij, zoals fluorgas, PAK's (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen) en kwik.

    Met de recycling van aluminium is veel te besparen: het omsmelten en hergebruik van oud aluminium kost maar liefst 20 keer minder energie dan de productie van nieuw aluminium.

  • Steeds lichtere verpakkingen

    De afgelopen 30 jaar zijn metalen verpakkingen steeds lichter en dunner geworden. Het conservenblik is 30 procent lichter geworden en het drankblikje verloor 57 procent van zijn gewicht.

  • Meer informatie over blik

    Op Kringloopblik.nl vind je meer informatie over de productie en recycling van blik.

Drankflessen en -pakken

flessen_drank.jpg

Drank kan in allerlei soorten verpakkingen zitten: een plastic of glazen fles, kartonnen pak of blikje. Flessen zijn er bovendien met en zonder statiegeld. Welke drankverpakking het milieuvriendelijkst is, is vaak niet te zeggen. Bovendien is niet elke verpakking geschikt voor iedere drank: bier of wijn kan bijvoorbeeld niet in een PET-fles. 

Op Milieuvriendelijke verpakking kiezen vind je een paar afwegingen die je kunt maken.

Wil je weten waar je je lege flessen of pakken kwijt kunt? Kijk op Welk afval waar - Drinkpakken, Glas of Plastic verpakkingen.

  • De juiste verpakking voor de juiste drank

    Een verpakking van PET-plastic kan milieuvriendelijker dan bijvoorbeeld glas zijn, maar is niet geschikt voor alle drankjes. PET-flessen laten namelijk een beetje zuurstof en CO2 door. Wijn verpakt in PET wordt op de lange duur zuur, bier wordt minder lekker (‘schraal’) en zuivel en vruchtensap in een PET-fles bederven buiten de koelkast.

    Ongekoeld vruchtensap en lang houdbare melk blijven wél goed in een kartonnen verpakking met een aluminiumlaagje aan de binnenkant: dat maakt het pak luchtdicht. Verse melk kan in karton met een plastic laag, omdat de houdbaarheid toch al kort is.

  • Statiegeld of eenmalige flessen

    Bierflesjes met statiegeld zijn dikker dan wegwerpflesjes (en bestaan dus uit meer materiaal) omdat ze tegen een stootje moeten kunnen. Maar als een hervulbare glazen statiegeldfles lang genoeg meegaat, is de invloed op het klimaat toch kleiner dan die van een wegwerpflesje dat in de glasbak belandt. Dat geldt zelfs als je de CO2-uitstoot door schoonmaak en vervoer van de flessen meetelt. Het aantal keer dat een fles hervulbaar is, bepaalt mede de milieubelasting. Bierflesjes worden tot 40 keer hervuld en gaan zo’n 8 jaar mee. Voor onderweg of bij een picknick in het park zijn glazen flesjes niet echt handig, kies dan voor een stalen blikje.

    Ook op grote frisdrankflessen zit statiegeld. Statiegeld op grote PET-flessen zorgt ervoor dat ze bijna allemaal weer ingeleverd worden. Bovendien is het materiaal hierdoor relatief schoon en makkelijk te recyclen want het hoeft niet nog gesorteerd te worden. Kies voor thuis dus grote PET-flessen voor bronwater en frisdrank.

  • Meer informatie over drinkpakken

    Hedra is de Nederlandse brancheorganisatie van producenten van drinkpakken. Op Hedra.nl lees je meer over de productie en recycling van jouw drinkpak. Je kunt er ook checken hoe drinkpakken in jouw gemeente ingezameld worden.

Glas

Glas geeft geen smaak af aan eten of drinken en laat helder zien wat je koopt. Statiegeldglas heeft een gunstig milieuprofiel, omdat het vaak hergebruikt kan worden. Een bierfles met statiegeld is bijvoorbeeld 8 keer beter voor het milieu dan een wegwerpexemplaar.

In 2015 gooiden we in Nederland per persoon gemiddeld ruim 20 kilo glazen verpakkingen in de glasbak. Daarnaast verdwijnt er nog ruim 8 kilo glas in de gewone vuilnisbak. Glazen flessen en potjes van voedsel, cosmetica en medicijnen mogen na gebruik allemaal in de glasbak. Lees meer op Welk afval waar: Glas.

  • Nieuw glas kost veel energie

    Nieuw glas ontstaat door zand, soda (natriumcarbonaat) en kalk samen te laten smelten. Dat kost veel energie. Ook hergebruik kost energie, maar recycling spaart 15 procent energie uit. Glasscherven smelten namelijk bij een aanzienlijk lagere temperatuur dan de grondstoffen voor nieuw glas. Glas is eindeloos te recyclen, waarmee veel nieuwe grondstoffen kunnen worden bespaard. In de praktijk bestaat ongeveer 60 procent van de glazen flessen en potten uit gerecycled glas.

  • Hervullen of recyclen?

    Glazen flessen voor bier, water of frisdrank (die laatste twee alleen in de horeca) zijn heel geschikt om opnieuw te vullen. Door het statiegeldsysteem in Nederland gaat 99 procent van deze flesjes retour voor hergebruik. Volgens schattingen gaan de flesjes ongeveer 40 keer mee.

    In de milieuberekening wordt meegenomen dat de statiegeldflesjes iets zwaarder zijn, schoongemaakt moeten worden en vervoerd (van en naar de brouwerij). Maar zelfs dan is een statiegeld bierflesje 8 keer zo milieuvriendelijk als een wegwerpexemplaar.

  • Glas wordt steeds dunner

    De laatste 30 jaar zijn glazen flessen en potjes een stuk lichter geworden. Daardoor zijn minder grondstoffen nodig en minder energie voor het transport. Het gewicht van glazen bierflesjes van 25 centiliter nam bijvoorbeeld af van 165 naar 133 gram. Maar bij veel flessen er is nog steeds winst te behalen. Uit onderzoek naar het gewicht van wijnflessen bleek nog niet zo lang geleden dat de zwaarste fles 2 keer zo zwaar was als de lichtste!

  • Glas of plastic?

    Glazen statiegeldflessen waren tot halverwege de jaren 70 de standaardverpakking voor alle dranken, inclusief zuivel. Sindsdien hebben drinkpakken en PET-flessen de glazen fles gedeeltelijk verdrongen. Bier wordt nog wel veel in glazen (statiegeld)flessen verpakt, net als frisdrank en water in de horeca. En ook vruchtensap zit vaak in eenmalig glas.

    PET is in veel gevallen beter voor het klimaat dan glas. Of dat zo is, hangt af van het verschil in gewicht tussen de verpakkingen: een PET-fles is beter voor het klimaat als de fles minstens 6 keer zo licht is als glas. Dat blijkt in veel gevallen zo te zijn.

  • Statiegeld goed voor milieu

    Een statiegeldverpakking vervangen door een wegwerpverpakking levert geen milieuvoordeel op. Het maakt niet uit van welk materiaal de wegwerpverpakking is. Het milieuvoordeel van statiegeldverpakkingen zit hem in het vele hergebruik. Daardoor is er veel minder materiaal nodig: je mag het materiaal namelijk verdelen over het aantal keer dat je de fles gebruikt (vaak wel 40 keer!). Belangrijk in deze vergelijking is het hoge inzamelingspercentage: bijna 100% van de flesjes wordt weer ingeleverd.

  • Meer informatie over glas

    • Op Glasscheiden.nl lees je meer over welk glas er in t bakkie mag. Bij het kopje Recycle proces zie je zie wat er gebeurt met de flessen en potten die jij gescheiden hebt ingeleverd!
    • Ook op Duurzaamglas.nl vind je meer informatie.

Papier en karton

Papieren en kartonnen verpakkingen die in Nederland zijn gemaakt, bestaan voor meer dan 90% uit oud papier. De rest bestaat uit nieuwe houtvezels en die komen steeds vaker uit goed beheerde bossen.

  • Zakken, dozen en het milieu

    De productie van karton en papier veroorzaakt lucht- en watervervuiling. Voor de productie zijn relatief veel grondstoffen (hout), water en energie nodig. Bovendien is voor de productie van hout (landbouw)grond nodig, en dat is schaars. Wel is hout een hernieuwbare grondstof, die steeds vaker uit goed beheerde productiebossen komt.  Je herkent papier en karton uit een duurzaam productiebos aan het FSC- of PEFC-keurmerk.

    Zakken en dozen bij oud papier

    De milieu-impact daalt als papier en karton wordt gerecycled. Dat kan wel 5 tot 7 keer, daarna zijn de vezels te kort. Lever papieren zakken en kartonnen dozen dus gescheiden in. Op Welk afval waar – Papier en karton lees je wat er allemaal bij het oudpapier mag. Dat is misschien meer dan je denkt!

    Op Papier lees je meer over het verschil tussen kringlooppapier en nieuw papier.

  • Meer informatie over papier en karton

    • PRN houdt zich bezig met het inzamelen en recyclen van papier en karton. Op de site van PRN vind je veel informatie. Bekijk bijvoorbeeld het leuke filmpje van Klokhuis over de Papierfabriek!
    • Kijk ook eens op papierenkarton.nl.

Plastic

Plastic verpakkingen hebben een slecht milieu-imago, maar ze zijn wel degelijk zinvol als ze bederf en beschadiging van voedsel voorkomen. De milieu-impact van eten weggooien is namelijk groter dan die van verpakkingen. Daarom zit er plastic om de komkommer en ademend plastic om gesneden groente. Deze producten blijven langer houdbaar, doordat in de verpakking een evenwicht ontstaat tussen kooldioxide en zuurstof.

Je kunt de milieu-impact van plastic verkleinen door plastic verpakkingen gescheiden in te leveren. Op Welk afval waar - Plastic verpakkingen lees je wat er allemaal bij de plasticinzameling mag.

Neem verder je eigen tas mee als je gaat winkelen of boodschappen doen. 

  • Plastic verpakking en milieu

    Verpakkingen van plastic (kunststof) zijn licht en er is weinig materiaal nodig voor de productie. Een wegwerp PET-verpakking die minstens 6 keer zo licht is als een glazen wegwerpvariant, heeft bijvoorbeeld een lagere milieudruk.

    Er zijn verschillende soorten plastic verpakking. PP, PE en PET zijn de bekendste en meest gebruikte. PVC is inmiddels verboden als verpakkingsmateriaal. Op producten en verpakkingen van plastic staat vaak een symbool dat bestaat uit drie pijltjes, met een cijfer erin. Dat cijfer komt overeen met een bepaald soort plastic. In landen waar kunststof gescheiden wordt ingezameld, verbetert dit symbool de sortering en recycling, maar in Nederland wordt hier geen gebruik van gemaakt. Het logo betekent niet dat de verpakking uit gerecycled materiaal bestaat. Bij het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken vind je een uitleg van de codes.

  • Meer informatie over plastic

    Op de website van Plastic Heroes lees je meer over het hoe, wat waar en waarom van plastic scheiden.

Bioplastic

Er is plastic dat wordt gemaakt van plantaardig materiaal, zoals zetmeel uit maïs of aardappels en suiker uit suikerriet. Het zit bijvoorbeeld om je komkommer, paprika of tijdschrift. Er worden ook plantepotjes van gemaakt.

Dit klinkt milieuvriendelijk, maar is het dat ook? En wat is het verschil met gewoon plastic, een plant bottle of biologisch afbreekbaar plastic?

  • Wat is bioplastic?

    Milieu Centraal gebruikt de term bioplastic voor plastic dat is gemaakt van plantaardig materiaal. Dat wordt ook wel biobased plastic genoemd. Planten zijn een hernieuwbare grondstof die nooit opraakt: je kunt steeds opnieuw aardappelen of maïs aanplanten. Gewoon plastic wordt gemaakt van aardolie, een grondstof die wel opraakt.

    Sommige bioplastics zijn composteerbaar, maar niet allemaal: de Plant Bottle is bijvoorbeeld deels (30%) van planten gemaakt, maar niet composteerbaar. Daarnaast is er ook gewoon plastic van aardolie dat wél composteerbaar is. Dat maakt het nogal verwarrend. Aan het plastic zelf is bovendien niet te zien of het van aardolie of planten is gemaakt en of het composteerbaar is of niet.

  • Biobased, biologisch afbreekbaar, composteerbaar: wat is het?

    Andere termen die naast bioplastic worden gebruikt, zijn biobased, biologisch afbreekbaar, biodegradable, groen plastic, plantaardig plastic en composteerbaar plastic. 

    De meeste van deze woorden hebben geen vaste betekenis en kunnen dus elke keer wat anders betekenen. De enige woorden met een duidelijke betekenis zijn:

    • composteerbaar: mits vergezeld van een keurmerk (Kiemplantlogo of OK-Compost logo) geeft dit aan dat het volgens een wettelijke norm vergaat.
    • biologisch afbreekbaar: dit mag worden gebruikt voor schoonmaakmiddelen die aan bepaalde eisen voldoen.

    De andere woorden kunnen dus steeds iets anders betekenen, afhankelijk van wie ze gebruikt. Dat is erg verwarrend. Milieu Centraal definieert bioplastic als 'van hernieuwbare grondstoffen (dus biobased) en niet per se composteerbaar'.

  • Wel plantaardig maar niet composteerbaar

    Twee voorbeelden van plastic dat gemaakt is van planten (biobased), maar niet composteerbaar is: de Plant Bottle van Coca Cola (voor 30% van plantaardig materiaal, te weten bioPET) en plastic tassen van bio-polyethyleen (bioPE). Deze bioplastics zijn chemisch gelijk aan gewoon plastic van aardolie, en kunnen ook via de plasticinzameling gerecycled worden.

  • Geeft bioplastic milieuwinst?

    Bioplastic dat composteerbaar is, wordt niet gerecycled, hoewel dat technisch wel mogelijk is. Dat komt simpelweg omdat er te weinig van dit materiaal is om de recycling rendabel te maken. Daarom worden composteerbare plastics die in het plastic afval terechtkomen er zoveel mogelijk uitgehaald en naar de vuilverbranding gebracht. Als het composteerbare kunststof met het gewone plastic gerecycled zou worden (en dat gebeurt deels), maakt dat het gerecyclede plastic zwakker. 

    Composteerbaar plastic dat bij het gft-afval zit, wordt vergist en/of gecomposteerd. Als het eerst vergist wordt, levert het wat groen gas op. Wordt het meteen gecomposteerd, dan valt het uiteen in water en CO2. Alleen dun composteerbaar plastic is geschikt om bij het gft-afval te doen: hard composteerbaar plastic (plantenpotjes of bierglazen) composteert niet snel genoeg en komt als stukjes plastic in de compost terecht. Lees meer op Welk afval waar - Bioplastic.

    Milieuwinst van bioplastic zit in grondstof

    Bioplastic draagt minder bij aan klimaatproblemen dan gewoon plastic uit aardolie. Het voordeel zit in de hernieuwbaarheid van de grondstoffen waarvan deze bioplastics zijn gemaakt, niet in de composteerbaarheid. Maar gewoon plastic kan goed gerecycled worden, wat ook flink scheelt in het gebruik van nieuwe grondstoffen en energie.

    Wel is voor de productie van bioplastics landbouwgrond nodig. Goede landbouwgrond wordt wereldwijd steeds schaarser. De grond die er is, moet ook gebruikt worden voor de productie van voedsel, hout, katoen, veevoer en biobrandstoffen.

  • Is composteerbaar bioplastic een oplossing voor zwerfafval?

    Composteerbaar bioplastic is geen oplossing voor het zwerfafvalprobleem. Composteerbare verpakkingen vergaan alleen bij een hoge temperatuur en hoge luchtvochtigheid, zoals in een industriële composteer- of vergistingsinstallatie. Op de composthoop thuis, in de berm of op straat vergaat het (te) langzaam.

  • Soorten composteerbaar bioplastic

    Zetmeelplastic

    Zetmeelplastic wordt gemaakt van planten als maïs, tarwe, rijst en aardappelen. Het heeft als nadeel dat het niet goed tegen vocht kan. Zetmeelplastic is zacht en ondoorzichtig. Het wordt gebruikt voor schuim om dozen op te vullen en voor schuim-trays, maar ook voor plastic tasjes, gft-zakjes, dierenspeeltjes en plantenpotten.

    Melkzuurplastic

    Polymelkzuur (PLA) is een bioplastic uit melkzuur. Melkzuur ontstaat als suikers vergisten. Deze suikers komen nu nog van planten als maïs, maar in de toekomst kunnen ook bij- en restproducten gebruikt worden, zoals melkwei (een vloeistof die overblijft als je kaas maakt), resten van maïskolven en stro. Melkzuurplastic (PLA) is doorzichtig en waterbestendig. Dun melkzuurplastic 'knispert' (bijvoorbeeld de folie om een biologische paprika).

    PLA wordt gebruikt als verpakking voor snoep, groente, fruit, koude dranken, vlees en zuivel. Bierglazen van PLA worden gebruikt bij muziekfestivals, popconcerten en sportwedstrijden. Deze bekers zijn niet geschikt voor dranken van boven de 40 graden, omdat het materiaal dan vervormt.

  • En wat is OXO-degradeerbaar plastic?

    Op sommige plastic tassen en verpakkingen staat oxo-degradable. Dat klinkt misschien als composteerbaar plastic, maar dat is het niet. Het betekent ook niet dat het plastic van hernieuwbare grondstoffen is gemaakt.

    Oxo-degradable betekent dat het plastic bij contact met aarde, water en/of licht uit elkaar valt in heel kleine stukjes plastic. Plastic gemaakt van aardolie wordt oxo-degradeerbaar als er bepaalde hulpstoffen aan worden toegevoegd.

    Het doel van oxo-degradeerbaarheid is om plastic op stortplaatsen of in het zwerfafval te laten verdwijnen. Er zijn echter veel (milieu)bezwaren. Allereerst is onbekend welke toevoegingen precies gebruikt worden, waarschijnlijk zware metaalzouten, zoals het giftige kobaltzout of een mangaanzout. Deze metaalzouten zitten door het materiaal verspreid en komen in het milieu terecht als het plastic uit elkaar valt. Verder kunnen deze plastics bij aan de plastic soep bijdragen, omdat het plastic niet echt verdwijnt: het wordt alleen steeds kleiner. 

    Niet bij gft-afval en niet bij plastic inzamelen!

    Gooi producten van oxo-plastic bij het restafval. Het mag niet bij het gft en niet bij het plastic afval. Lees meer op Bioplastic: waar laat je het?

  • Meer informatie over bioplastic

    • Wil je meer weten over groene grondstoffen zoals planten en hun milieu-impact? Kijk eens op de website Groene Grondstoffen van de Wageningen Universiteit. 
    • NRK BioBased is een samenwerkingsverband tussen de Federatie NRK (Nederlandse Rubber- en Kunststofindustrie) en de BCPN (Belangenvereniging Composteerbare Producten Nederland) en behartigt de belangen van de sector op het gebied van plantaardige plastics.
Terug naar boven