Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Balansventilatie

Balansventilatie zorgt voor gezonde schone lucht in huis, mits het goed wordt aangelegd en je regelmatig onderhoud pleegt. Ontdek of balansventilatie in jouw woning mogelijk is, en wat je kunt doen om balansventilatie te verbeteren.

Balansventilatie makkelijk met de hand te bedienen

Balansventilatie heet zo omdat dit ventilatiesysteem evenveel lucht aan- als  afvoert. Meestal zit er ook een warmteterugwin-unit in (wtw): die warmt koude lucht van buiten op met de warmte van de afgevoerde lucht. Dat maakt balansventilatie het energiezuinigste ventilatiesysteem. Je kunt balansventilatie ook vraaggestuurd maken met sensoren die CO2 en/of vocht meten. Daarmee stem je de ventilatie af op de behoefte en wordt het nog zuiniger.

Ventilatie is noodzakelijk voor gezonde lucht in huis. Balansventilatie biedt dat, maar vereist goed gebruik en onderhoud van onder andere de filters. Bij achterstallig onderhoud kunnen gezondheidsproblemen ontstaan doordat de luchtverversing afneemt en de vuile filters schimmel en bacteriën jouw huis in blazen.

Tips balansventilatie

  • 1

    Ga je verhuizen naar een huis met balansventilatie, laat deze dan controleren door een ventilatiedeskundige; en vraag naar onderhoudsrapporten en een gebruikshandleiding.

  • 2

    Vind je dat de balansventilatie lawaai maakt? Laat het ventilatiesysteem dan nakijken door een installateur.

  • 3

    Zet balansventilatie nooit uit, behalve bij een ramp in de buurt of tijdens onderhoud. Trek dan de stekker eruit, of schakel het systeem uit via de schakelaar op de groep in de meterkast die de balansventilatie bedient (plak een sticker bij juiste schakelaar).

  • 4

    Zet de balansventilatie op de hoogste stand als je was droogt, klust in huis, kookt of doucht of als er extra veel mensen in huis zijn. 

  • 5

    Maak filters en ventielen regelmatig schoon met een stofzuiger (filters) of een sopje (de ventielen), en vervang de filters minstens twee keer per jaar.

  • 6

    Lucht moet onbelemmerd door jouw huis kunnen stromen: zorg voor minimaal 1,5 cm ruimte tussen de binnendeur en de drempel of een alternatief zoals ventilatieroosters in binnenmuren of -deuren.

Balansventilatie: werking en geschiktheid

Ongeveer 2 procent van de Nederlandse huizen heeft centrale balansventilatie, hoofdzakelijk nieuwbouw. Als het in een huis aanwezig is, dan staat er een ventilatie-unit met daarin twee ventilatoren, meestal in de ruimte waar ook de cv-ketel staat. De ene ventilator zorgt voor luchtaanvoer de woning in, de andere regelt de afvoer van lucht naar buiten. Omdat er evenveel lucht wordt aan- en afgevoerd, heet dit balansventilatie.

Ventielen en aparte luchtkanalen

ventiel voor mechanische ventilatie

De aanvoer en afvoer van lucht verloopt via aparte kanalen. Via ventielen in de huis- en slaapkamer wordt ventilatielucht de woning ingeblazen. Afzuigventielen in de badkamer, keuken en het toilet voeren lucht af. Via een regelknop (meestal 3 standen, te vinden in de keuken en/of badkamer) kan de bewoner meer of minder lucht verversen.

Dit werkt alleen als binnenshuis lucht vrij kan stromen: daarvoor is minimaal 1,5 cm ruimte nodig tussen binnendeuren en drempels, of ventilatieroosters in de binnendeuren of binnenmuren.

Vooral geschikt voor nieuwbouw

Vanwege de aparte luchtstroomkanalen is centrale balansventilatie moeilijk aan te leggen in bestaande bouw; als er al voldoende ruimte in huis is, vereist het een grote verbouwing in alle vertrekken. Balansventilatie wordt dus vooral tijdens de bouw aangelegd; het komt voor in woningen gebouwd na 1980.

Wat wel mogelijk is in bestaande woningen, is lokale balansventilatie.

Lokale en centrale balansventilatie

Balansventilatie komt voor in twee soorten: centrale en lokale balansventilatie. Centrale balansventilatie werkt zoals hierboven beschreven: er is één ventilatie-unit die de aanvoer en afvoer van lucht in het hele huis regelt, via ventielen en kanalen.

Bij lokale balansventilatie wordt ook lucht actief aan- en afgevoerd, alleen gebeurt dat per kamer; daarom heet het ook wel decentrale balansventilatie. In een vertrek met lokale balansventilatie zit een ventilatie-eenheid in de gevel voor de aanvoer en afvoer van lucht. Doordat aangevoerde lucht wordt opgewarmd met een warmtewisselaar (wtw-unit) of verwarmingsradiator, worden tochtklachten minder.

Wel mogelijk in bestaande woning

Lokale (ofwel decentrale) balansventilatie is bruikbaar in een bestaande woning. Deze variant van balansventilatie is geschikt om ventilatie in één ruimte te verbeteren, maar ook om in alle vertrekken aan te leggen.

Lokale balansventilatie verbetert de ventilatie en vermindert warmteverlies ten opzichte van natuurlijke ventilatie. Geluid van buiten wordt gedempt, maar het geluid van de ventilator zelf vinden bewoners soms vervelend.

Lokale balansventilatie is bruikbaar in een bestaande woning en kan in één ruimte, maar ook in alle vertrekken aangelegd worden. 

Warmte terugwinnen: minder energieverlies

Van alle mechanische ventilatiesystemen veroorzaakt balansventilatie het minste warmteverlies. Dat komt doordat balansventilatie (bijna) altijd een zogeheten warmtewisselaar bevat. Die haalt warmte uit lucht die wordt afgevoerd, en gebruikt die om lucht op te warmen die van buiten naar binnen komt. Het complete systeem heet ook wel 'balansventilatie met wtw-unit' (warmteterugwin-unit of wtw-ventilatie).

Met balansventilatie kun je dus goed ventileren zonder veel energieverlies.

Bescherming tegen oververhitting: bypass

Goed aangelegde balansventilatie (zowel centraal als lokaal) heeft een zogeheten bypass; die voorkomt in de zomer dat aangevoerde lucht wordt opgewarmd via de wtw. Alle moderne systemen hebben een bypass.

Vraag ernaar als je een huis bekijkt met balansventilatie, want zo’n bypass blijkt in veel gevallen niet te zijn aangelegd. Achteraf laten aanleggen is mogelijk, maar vrij duur.

Goed gebruik voorwaarde voor gezonde lucht

Balansventilatie zorgt voor gezonde lucht in huis, maar alleen als de bewoners het juist gebruiken. Naast verkeerde installatie en gebrek aan onderhoud is verkeerd gebruik een belangrijke oorzaak van gezondheidsklachten in huizen met balansventilatie.

ventilatie-regelstanden.jpg

Vraag dus goede uitleg aan de installateur, vraag om een gebruikershandleiding en houd onderstaande tips in gedachten:

  • Bij 3 standen: zet balansventilatie op 1 bij afwezigheid, op 2 bij aanwezigheid (ook ’s nachts) en op 3 tijdens koken en douchen.
  • Bij 2 standen: zet de balansventilatie op 1 bij aan- en afwezigheid en op 2 bij koken en douchen.
  • Zet de schakelaar altijd op de hoogste stand als er veel mensen in huis zijn, er gerookt of geklust wordt, of als je een was te drogen hebt hangen.

Zet de balansventilatie nooit uit.

Bij rampen: wel uit zetten

Zet de balansventilatie alleen uit tijdens onderhoud, en als er een ramp plaatsvindt bij jou in de buurt waarbij de overheid adviseert (via de hulpdiensten of via de radio) om ramen en deuren te sluiten.

Trek om de balansventilatie uit te zetten de stekker uit het ventilatiesystem. Is er geen stekker, schakel dan via de schakelaar op de groep in de meterkast de balansventilatie uit; plak een sticker bij die schakelaar zodat je weet welke het is.

Belangrijk: schoonmaken

balansventiel wtw unit

In balansventilatie zitten er filters in bij de wtw-unit (zie afbeelding rechts). Die filters vangen stof en vuil weg uit aangevoerde lucht. Vuil hoopt ook op in de ventielen en kanalen. Hieronder staat hoe je dat te lijf gaat. Kun je de filters en ventielen niet zelf schoonmaken, sluit dan een onderhoudscontract af met de installateur.

  • Onderhoud de filters minstens vier keer per jaar: twee keer per jaar schoonmaken (met de stofzuiger), en twee keer per jaar vervangen. Woon je aan een drukke weg, doe het dan vaker.
  • Maak ventielen minstens eens per jaar schoon met een sopje; let erop dat je de ventielen niet verwisselt en dat de instelling behouden blijft.
  • Vraag de installateur om een handleiding, of kijk op de website van de leverancier.
  • Zet het ventilatiesysteem uit bij onderhoud: trek de stekker eruit of zet de schakelaar om van de groep in de meterkast die de balansventilatie bedient (plak een stickertje bij de juiste groep zodat je weet welke het is).

Balansventilatie is zeer geschikt voor comfortabele en gezonde ventilatie in huis, maar achterstallig onderhoud veroorzaakt juist vervuiling. Het ventilatiesysteem ververst dan minder lucht en blaast via de vuile filters vervuiling, vocht, schimmel en bacteriën de woning in.

De filters van balansventilatie schoonmaken en onderhouden

Deskundige voor onderhoud

Onderhoud aan de ventilatie-unit en de bypass is ongeveer eens per 2 jaar nodig. En ongeveer eens per 8 jaar moeten de kanalen worden schoongemaakt. Na elk onderhoud moet de installateur het ventilatiesysteem opnieuw inregelen.

Het is praktisch om voor dit onderhoud een onderhoudscontract af te sluiten bij een erkende ventilatie-installateur.

Instellen en onderhouden van balansventilatie

Lawaai of klachten?

Heb je last van tocht of lawaai uit het ventilatiesysteem, waardoor je de ventilatie het liefst uitzet? Laat dan zeker onderhoud plegen.

Hoe vind je zonder moeite een betrouwbare en vakbekwame installateur bij jou in de buurt? Daarvoor bestaat het handige overzicht Vindinstallateurduurzameenergie.nl. Je kunt er eenvoudig zoeken op jouw woonplaats en het type installatie (door vervolgens op 'Kaart' te klikken zie je direct waar de dichtstbijzijnde aanbieder zit).

Zo ventileer je nog energiezuiniger met balansventilatie

Ventilatie kost energie, maar balansventilatie houdt dat energieverlies zo klein mogelijk. Als je balansventilatie hebt zijn er nog een paar maatregelen mogelijk om jouw systeem nóg zuiniger te maken:

  • Als in jouw systeem een wisselstroomventilator zit, dan bespaar je energie door die te vervangen door een gelijkstroomventilator. Dit is een investering die zichzelf kan terugverdienen. Meestal is op het typeplaatje te zien om wat voor ventilator het gaat, AC staat voor wisselstroom (vaak met vermelding 50 Hz), DC staat voor gelijkstroom.
  • Door het ventilatiesysteem vraaggestuurd te maken wordt het nog zuiniger. Dit is een forse investering die je niet helemaal terugverdient, maar je bespaart er wel veel energie mee. Bij vraaggestuurde ventilatie worden kamers voorzien van CO2-meters (waarmee bepaald wordt of er mensen aanwezig zijn). In de badkamer en keuken kunnen luchtvochtigheidsmeters de ventilatiebehoefte meten. Zo kan de ventilatie harder of zachter werken afhankelijk van de behoefte.
  • Reinig de filters regelmatig en vervang ze tijdig. Vervuilde filters zorgen voor meer weerstand, waardoor het systeem meer energie zal verbruiken.

Bestaande balansventilatie verbeteren

Wil je de huidige balansventilatie verbeteren, en is het onderhoud al op peil?

  • Laat het ventilatiesysteem aanpassen naar een zogeheten vraaggestuurd systeem. Sensoren houden dan de luchtkwaliteit in de gaten en zetten het systeem harder of zachter als dat nodig is. Vraag hiernaar bij jouw installateur.
  • Ga na of er een bypass in de ventilatie-unit zit, en laat die zo nodig alsnog aanleggen om oververhitting in de zomer te voorkomen.
  • Heb je alleen een schakelaar in de keuken? Laat dan een extra (draadloze) schakelaar aanleggen in de badkamer zodat je van daaruit de ventilator harder kunt zetten. 
  • Is er geluidsoverlast, laat dan nagaan of dit verminderd kan worden, bijvoorbeeld door plaatsing van een geluiddemper. Eventueel kun je het systeem ook (laten) omkasten om het geluid te verminderen.

Bewoners tevreden met goed uitgevoerde balansventilatie

Twee derde van de bewoners van woningen met correct aangelegde balansventilatie is tevreden tot zeer tevreden met de balansventilatie, blijkt uit onderzoek onder 300 mensen. Wel hebben veel bewoners behoefte aan meer informatie over het ventilatiesysteem.

Bewoners over balansventilatie

Keuring: bij klachten of verhuizing

Heb je klachten over het ventilatiesysteem in het huis waarin je nu woont? Laat dan een ventilatiedeskundige controle uitvoeren. Laat nagaan of het ventilatiesysteem goed functioneert, en geef aan of je het geluid bijvoorbeeld niet storend vindt.

Onderzoek laat zien dat systemen voor balansventilatie niet altijd goed zijn geïnstalleerd en ingeregeld in nieuwbouwhuizen.

Bij aankoop van een huis kun je een keuring van het ventilatiesysteem laten uitvoeren, de Ventilatie Prestatie Keuring. Vraag ook naar onderhoudsvoorschriften, de gebruiksaanwijzing en eventuele onderhoudsrapporten.

Heb je al een huis gekocht en blijkt dat het ventilatiesysteem niet in orde is? Je kunt bij Vereniging Eigen Huis nagaan wie onder welke voorwaarden aansprakelijk is voor een haperend ventilatiesysteem.

Hulp voor huurders

Heb je als huurder vragen of klachten over de ventilatie in jouw (nieuwe) huurwoning? De eigenaar (meestal de verhuurder) is verantwoordelijk voor onderhoud en het verhelpen van gebreken. Doet die er niets aan? Vraag de Woonbond om advies.

Energielabel ventilatie-unit

Energielabel ventilatie-unit 100x187.jpg

Vanaf 1 januari 2016 hebben nieuwe ventilatie-units een energielabel. Het zuinigste label is A+. Units voor balansventilatie met warmteterugwinning (WTW) kunnen label A+ krijgen. Op het label staat ook hoeveel geluid de unit maakt. Het maximale geluidsniveau is 45 dB. Meer informatie over het energielabel vind je op www.energielabel.nl.

Meer informatie

  • Huurders kunnen met vragen over ventilatie terecht bij de Energielijn van de Woonbond: 020 5517722.
  • Woningeigenaren kunnen voor informatie over verantwoordelijkheid rond een haperend ventilatiesysteem terecht bij Vereniging Eigen Huis.
  • De Woonbond heeft een Toetslijst Ventilatie die (per ruimte) nagaat of ventilatie in huis in orde is.
  • Laat je een ventilatie-installatie aanleggen, laat het ontwerp en de installatie dan over aan een installatiedeskundige die is aangesloten bij brancheorganisatie UNETO-VNI. Of kijk op Vindinstallateurduurzameenergie.nl.
  • UNETO-VNI geeft ook informatie over gebruik en onderhoud van ventilatiesystemen, je kunt deze informatie raadplegen op Mijnhuisinstallatie.com.
  • Ga voor onderhoudsbedrijven te rade bij de Vereniging Leveranciers Luchttechnische Apparaten, ofwel VLA.
Terug naar boven