Ratten zorgen steeds vaker voor overlast in Nederland. De knaagdieren verspreiden ziektes en beschadigen gebouwen. Voorkomen is makkelijk, bestrijden is moeilijk. Het is verboden om zelf gif te gebruiken om ratten te doden. Ontdek wat je wél kan doen en lees tips om risico’s voor het milieu te beperken.
Onderwerpen
Net als muizen komen ratten af op warmte en voedsel. In de bebouwde omgeving zitten ratten vaak in kruipruimten, parken en riolen. Overlast van ratten in huis voorkom je door te zorgen dat ratten niet naar binnen kunnen en door voedselresten in afsluitbare bakken te bewaren. Ratten zijn nuttige beesten in de natuur en ook in de stadse omgeving helpen ze mee om rommel op te ruimen. In Nederland staat de bruine rat al heel lang bekend als plaagdier. De laatste jaren veroorzaakt de uitheemse zwarte rat steeds meer overlast.
01
Maak luchtgaten, spleten en keldertoegangen dicht. Zorg nog wel voor voldoende ventilatie en pas op dat je geen vleermuizen in gevaar brengt.
02
Laat geen eten rondslingeren en voorkom afval rond je huis. Ruim fruit in de tuin snel op wanneer het van bomen of struiken valt.
03
Bewaar voedsel in afsluitbare bakken. Ook honden-, katten- en vogelvoer. Check daarbij ook je kelder, garage of schuur.
04
Maak dierenverblijven zoals kippenhokken ratdicht met fijnmazig gaas. Voorkom dat ratten daar komen snoepen.
05
Voorkom dat voer blijft liggen als je tuinvogels voert en maak voerplekken slecht bereikbaar voor ratten.
06
Voorkom nestelmogelijkheden bij de opslag van openhaardhout of snoeiafval.
Begin met maatregelen om ratten buiten de deur te houden. Als het al te laat is mag je op eigen terrein ratten bestrijden, maar gifgebruik is verboden (binnen en buiten). Bij onjuist gebruik worden ratten namelijk resistent tegen gif, en ook nuttige of beschermde dieren gaan dood. Sommige klemmen en vallen zijn toegestaan.
Als je ratten in je huis of tuin hebt, kan je het beste een erkende professional inschakelen voor de bestrijding. Een professional probeert het namelijk eerst met preventieve maatregelen, en begint dan pas met vallen en klemmen (de milieuvriendelijkste optie) en plaatst die correct, zodat de dieren niet nodeloos lijden. Als je zelf met vallen en klemmen in de weer gaat is er een redelijke kans dat je de val verkeerd neerzet en de dieren niet worden gevangen.
Bij een plaag bezorgen de ratten vrijwel altijd bij meer mensen overlast en dan is meestal een professionele knaagdierbeheerser nodig. Zoek samen met je buren naar een oplossing (ruim etensresten en schuilplaatsen op) en vraag de gemeente om hulp om de rattenplaag aan te pakken. Wil je weten om wat voor soort rat het gaat? Bekijk dan de soortzoeker van Naturalis. Een gespecialiseerd bedrijf helpt je ook om te herkennen om wat voor soort rat het gaat (determinatie) en geeft bestrijdingstips. Hier zijn wel kosten aan verbonden. Woon je in een gemeente met een uitgebreide serviceovereenkomst met het Kenniscentrum Dierplagen (KAD), dan is een determinatie door het KAD in sommige gevallen gratis. Check of jouw gemeente een overeenkomst met het KAD heeft.
Zie je ratten in je omgeving? Meld het bij je gemeente.
Zie je ratten in je huurhuis? Dan is het goed om de verhuurder of woningcorporatie op de hoogte te brengen. Ratten zitten vaak in of bij meerdere woningen. Lees op de pagina Tips tegen plagen en ongedierte in huis wie verantwoordelijk is voor de bestrijding van de plaag.
Je kunt zelf al een aantal dingen doen om er voor te zorgen dat er geen ratten in je huis komen.
Ratten hebben maar een klein gaatje nodig om binnen te komen. Bijvoorbeeld via een luchtrooster, gaten in de buitengevel of niet goed sluitende deur. Bruine ratten komen binnen door kapotte rioleringen, putjes en regenwaterafvoer.
Bekijk hier meer tips voor het dichten van gaten en kieren.
Heb je een spouwmuur? Pas dan op met gaten dichten boven de 2 meter hoogte. In de spouwmuur verblijven soms beschermde soorten zoals vleermuizen of vogels. Je mag deze dieren niet verstoren of doden volgens de Wet Natuurbescherming. Zit er een gat of kier boven de 2 meter hoogte zit dat breder is dan 7 mm? Dan moet je eerst laten controleren of er geen beschermde dieren in de spouwmuur zitten. Dat doe je met een ecologische quickscan door een specialist.
Voedsel(resten) en dierenvoer trekken ratten aan. Een rattenplaag kun je voorkomen door afval op te ruimen en afsluitbare afvalbakken te nemen. Als je voedsel en dierenvoer in je kelder, garage of schuur opslaat, kies dan voor knaagdierbestendige bakken. Maak dierenverblijven ontoegankelijk voor ratten en laat geen brood of andere voerresten achter bij het voeren van vogels. Zijn er ratten aanwezig, ruim dan ook fruit dat van bomen afgevallen is op.
Ratten komen niet alleen af op voedsel, maar ook op water. Druppels, plasjes water of resten van dranken kunnen voor ratten een belangrijke bron van drinken in huis zijn. Zorg daarom dat er nergens vocht blijft liggen.
In een schoon huis en opgeruimde tuin zal een rat minder snel nestelen. Ratten vinden nestmateriaal en beschutting op rommelige plekken waar veel materialen liggen. Je tuin biedt minder beschutting voor ratten als je struiken langs de onderkant snoeit, snoeiafval weghaalt, je weinig ruimte laat tussen blokken haardhout en zorgt dat er geen rommel ligt langs gevels en schuurtjes. Ratten vinden ook schuilplekken en voedsel in het groen van tuinen. Wil je tegels in je tuin vervangen door groen, maar is er een rattenplaag in de buurt? Dan is het beter om te wachten met vergroenen totdat de plaag is verholpen.
Aan de uitwerpselen kun je zien of je last hebt van muizen of ratten. Als je spitse losse keutels van maximaal 0,5 cm lang vindt, heb je last van muizen. Uitwerpselen van ratten zijn tot 2 cm lang en 0,5 cm dik zijn en je vindt ze vaak in hoopjes aan elkaar geplakt. Op plekken waar ratten veel lopen, laten ze een vettige laag achter die buiksmeer wordt genoemd. Je kunt de uitwerpselen laten analyseren om te ontdekken om wat voor knaagdier het gaat.
Als je al overlast hebt van ratten is het meestal niet afdoende om de aantrekkingsbron zoals aangevreten dierenvoer te verwijderen. Misschien hebben ratten zich op jouw terrein of dat van je buren genesteld en veroorzaken ze ook overlast bij anderen. Daarom is het raadzaam om de gemeente en buren bij de aanpak te betrekken. Informeer jezelf goed over plaatsing, wetgeving en gevaren van vallen en klemmen.
Alleen erkende knaagdierbeheersers mogen met gif ratten doden. Dit is om te voorkomen dat ratten ongevoelig voor gif worden. Want daardoor wordt het steeds moeilijker om ze te bestrijden. Een ander probleem is dat het gif via ratten andere dieren bereikt. Dit kan via doorvergiftiging. Daarbij eindigt het gif in natuurlijke vijanden zoals roofvogels. Of het gif komt in de bodem terecht op de plek waar de rat doodgaat.
Vraag als je een knaagdierbeheerser inschakelt naar een vakbekwaamheidsdiploma en naar het bedrijfscertificaat KPMB-knaagdierbeheersing. Op de site van het KPMB staat gecertificeerde bedrijven te vinden.
Huismuizen, zwarte ratten en bruine ratten zijn niet beschermd. Daarom mag je op eigen terrein ratten vangen met behulp van een speciaal voor ratten bestemde val of klem. In zo’n klem of val kunnen echter ook andere dieren terechtkomen, zoals egels, eekhoorns of mollen. Daarom raden wij vallen buitenshuis af. Wil je toch een klem of val buiten plaatsen? Dan ben je verplicht om voor bekisting te zorgen om andere dieren te beschermen. Gif is verboden. Ook mag je geen val of klem plaatsen op andermans terrein zoals in het park, de straat of de tuin van de buren.
Als je zelf vallen of klemmen wilt gebruiken, dan mag je ook geen onnodig dierenleed bij de rat veroorzaken. Gebruik goed geplaatste, professionele, slagkrachtige klemmen met inloopstuk dat zorgt dat ratten niet alleen met staart of poot in de klem terechtkomen. Een alternatief is een val waarin de rat levend gevangen wordt. Controleer de val dan regelmatig zodat de dieren niet van honger, dorst of stress omkomen. Dit gebeurt vaak al in de val maar ook nog regelmatig kort nadat de dieren weer uitgezet worden.
Op internetfora lees je allerlei tips voor het meest geschikte aas, vaak is het een kwestie van uitproberen. Pindakaas wordt regelmatig genoemd, maar ook chocola, droogvoer voor honden of voor katten, chips, harde koeken, zonnebloempitten en paranoten.
Lijmplanken en vallen die het dier verdrinken, elektrocuteren of bedwelmen, worden als dieronvriendelijk gezien omdat ze onnodig dierenleed veroorzaken en zijn daarom verboden.
Je moet dode ratten zo snel mogelijk opruimen. Gebruik handschoenen om besmetting van virussen te voorkomen. Voorkom dat andere (huis)dieren en kinderen in aanraking met de dode ratten komen. Verpak dode ratten in plastic en doe ze bij het restafval. Of breng ze naar de milieustraat. Was je handen telkens goed.
Laatst gewijzigd: 25 augustus 2026
Pagina delen
Muizen knagen aan etensvoorraden, maar ook aan kabels en isolatiemateriaal. Ze kunnen ziekten overbrengen en je huis vervuilen met uitwerpselen en urine. Een paar simpele maatregelen zijn meestal voldoende om muizen in huis te voorkomen. Tref je ze toch aan, dan kun je ze vaak met milieuvriendelijke manieren weer uit huis krijgen.
Door de brievenbus, langs het kruipluik of ‘gewoon’ onder de deur door: tocht kan overal vandaan komen. Het zorgt voor kou en onnodig energieverbruik. De oplossing is simpel: maak alle naden en kieren in je huis dicht, bijvoorbeeld met tochtstrips of kit. Je huis voelt warmer en je verspilt minder energie. Zorg tegelijkertijd wel voor goede ventilatie, bijvoorbeeld met roosters in de ramen. Dit is nodig voor gezonde lucht in huis.
Knaagdieren horen bij onze natuur, maar een muis of rat in je huis is geen pretje. En omdat deze dieren zich snel voortplanten, kan het geknaag uitgroeien tot een ware plaag. Voorkomen is beter en makkelijker dan bestrijden. Hou muizen en ratten buiten de deur met onze tips en check hoe je duurzaam in actie komt bij overlast door knaagdieren.
Bladluizen, slakken en andere beestjes horen bij de natuur en dus ook een beetje bij jouw tuin. Zolang je er geen last van hebt, hoef je ze dus niet te bestrijden. Heb je toch overlast? Bekijk dan deze tips.
