Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Composteerbaar plastic

Steeds vaker worden producten verpakt in een composteerbare kunststof verpakking. Biologische aardappelen zitten in zo’n zak, maar ook de plastic glazen op festivals zijn vaak composteerbaar.

bioplastic_man-282.jpg

Sommige composteerbare kunststoffen zijn gemaakt van hernieuwbare materialen, zoals zetmeel. Dit heet ook wel bioplastic, plantaardig plastic of ‘groen’ plastic. Dat kan wel 20 procent in CO2-uitstoot schelen ten opzichte van kunststof gemaakt van aardolie.

Behalve bioplastic en 'gewoon' plastic bestaat ook composteerbare kunststof gemaakt uit aardolie. Deze levert geen klimaatvoordeel op. Om de verwarring compleet te maken: er is ook nog niet-composteerbaar plastic gemaakt van hernieuwbare grondstoffen, zoals de Plant Bottle van Coca Cola of plastic tassen van bio-polyethyleen. Zie hiervoor Verpakkingssymbolen.

Tips composteerbaar kunststof

  • 1

    Je herkent een composteerbare verpakking aan het kiemplantlogo of het Belgische OK Compost. Verpakkingen met termen als 'plant bottle', 'biologisch afbreekbaar' en 'oxo-degradeerbaar' horen niet in de biobak.

  • 2

    Gooi een composteerbare verpakking in de biobak of bij het restafval. Het milieuvoordeel is waarschijnlijk gelijk. Gooi het niet bij de plastic inzameling, het verzwakt de producten die van het gerecyclede plastic (uit een reststroom) gemaakt worden.

  • 3

    Een papieren sticker mag op de verpakking blijven zitten als je hem in de biobak gooit: het kleine beetje papier composteert gewoon mee.

Milieuwinst van composteerbare verpakking zit in grondstof

Composteerbare verpakkingen die zijn gemaakt van hernieuwbare grondstoffen (zoals mais of rietsuiker) hebben minder invloed op het klimaat dan verpakkingen van gangbare kunststoffen gemaakt uit aardolie. Het voordeel zit in de hernieuwbaarheid van de grondstoffen waarvan deze bioplastics zijn gemaakt en niet zoals de naam suggereert, in de composteerbaarheid.

Composteerbaar kunststof kan zo'n 20 procent aan energie en CO2-uitstoot schelen. Dat kan nog oplopen, want de techniek staat nog in de kinderschoenen. Wel is voor de productie van bioplastics landbouwgrond nodig. Goede landbouwgrond wordt wereldwijd steeds schaarser. En moet ook gebruikt worden voor de productie van voedsel, hout, katoen, veevoer en biobrandstoffen. Hoe de overall milieuimpact van bioplastics is ten opzichte van gangbaar plastic uitpakt, is niet in het algemeen te zeggen.

Grondstoffen en samenstelling

Mais

Composteerbare verpakkingen zijn gemaakt van aardolie (de synthetische composteerbare polyesters) of van plantaardige materialen, namelijk maïs, rietsuiker of aardappelen (de bioplastics).

De meeste composteerbare verpakkingen zijn een mengsel van bioplastics en synthetische composteerbare polyesters. De bioplastics zijn goedkoper, maar de synthetische composteerbare polyesters worden bijgemengd om het materiaal sterker en waterdicht te maken.

De verschillende soorten composteerbare verpakkingen zien er hetzelfde uit. Er valt niet aan te zien of, en hoeveel, synthetische polyesters bij bioplastics gemengd zijn. Een zeer klein aandeel (ongeveer 0,3 procent) van de Nederlandse kunststofverpakkingen is gemaakt van composteerbaar materiaal.

Zetmeelplastic

De grondstof voor zetmeelplastic wordt gewonnen uit gewassen als maïs, tarwe, rijst en aardappelen. Zetmeelplastic heeft als nadeel dat het oplost in water. Door het gebruik van afbreekbare weekmakers wordt het flexibeler, verlaagt de watergevoeligheid en vermindert de bacteriegroei. Zetmeelplastic is zacht en ondoorzichtig.

Melkzuurplastic

Polymelkzuur (PLA) is een bioplastic vervaardigd uit melkzuur. Melkzuur ontstaat als suikers vergisten. Deze suikers worden nog gewonnen uit landbouwgewassen als maïs, maar in de toekomst kunnen ook agrarische nevenstromen worden gebruikt zoals melkwei, resten van maïskolven en stro. PLA als verpakkingsmateriaal is transparant en waterbestendig. Melkzuurplastic is doorzichtig en 'knispert'.

Synthetische composteerbare polyesters

Er bestaan ook synthetische polyesters die composteerbaar zijn. Het materiaal polycaprolacton (PCL) is een voorbeeld. Deze stoffen zijn helemaal composteerbaar, maar gemaakt uit aardolie. De grondstof is dus niet  hernieuwbaar.

Gebruik van composteerbare verpakkingen

Composteerbaar kunststof kun je in Nederland tegenkomen als verpakking van biologische groenten en fruit, als gft-zakken, tijdschriftwikkels, plantenpotten etc. Een grote supermarktketen verpakt er ook zijn gangbare groente en fruit in.

Zetmeelplastic

Ongeveer de helft van alle composteerbare kunststof wordt gebruikt als schuim voor het opvullen van dozen, geschuimde folies, draagtassen en geschuimde trays.

Enkele andere toepassingen van zetmeelplastic zijn dierenspeeltjes, plantenpotten en folie dat in de landbouw wordt ingezet voor oogstvervroeging en onkruidonderdrukking.

Melkzuurplastic

Melkzuurplastic (PLA) is geschikt als verpakkingsmateriaal voor snoep, groente, fruit, koude dranken, vlees en zuivel. Bierglazen van PLA worden gebruikt bij muziekfestivals, popconcerten en sportwedstrijden. Deze bekers zijn niet geschikt voor dranken van boven de 40 graden, omdat het materiaal dan vervormt.

Synthetische composteerbare verpakkingen

Synthetische composteerbare polyesters komen voor in de foliemarkt, zoals zakken voor groente en fruit. Ze komen ook voor als kunststof binnenkant van kartonnen schaaltjes voor vlees of vis.

OXO-degradeerbaar plastic

Op sommige plastic tassen en verpakkingen staat oxo-degradable. Dat klinkt wellicht als composteerbaar kunststof, maar is het niet. Het betekent ook niet dat het plastic van hernieuwbare grondstoffen is gemaakt.

Oxo-degradeerbaar betekent dat het kunststof bij contact met aarde, water en/of licht uit elkaar valt in minuscule stukjes plastic. Kunststof gemaakt van aardolie wordt oxo-degradeerbaar als er bepaalde hulpstoffen aan worden toegevoegd.

Het doel van oxo-degradeerbaarheid is om zwerfafval te laten verdwijnen. Er zijn echter veel (milieu)bezwaren. Allereerst is onbekend welke additieven precies gebruikt worden, waarschijnlijk ingewikkelde zware metaalzouten, zoals het zeldzame en giftige kobaltzout of een mangaanzout. Deze metaalzouten knippen het plastic in kleinere stukjes.

Verder dragen deze plastics bij aan de 'plastic soup', omdat de plasticstukjes lang in het milieu kunnen blijven. Hoe snel die afbreken en of er giftige afbraakproducten ontstaan is niet duidelijk.

Niet bij gft-afval en niet bij plastic inzamelen!

Gooi producten van oxo-plastic bij het restafval. Hoewel de naam de indruk wellicht wel wekt, mag oxo-plastic echt niet in de gft-container. Het composteert niet, het valt alleen uiteen in kleine stukjes. Het oxo-plastic mag ook niet bij de kunststofinzameling. De afbrekende additieven komen dan namelijk terecht in producten die van het recyclingplastic worden gemaakt, zoals bouwemmers, steigerplanken of watertanks.

Composteerbare verpakking weggooien

Recycling nog niet goed mogelijk

Het is voor het milieu het beste om composteerbare kunststof verpakkingen, net als ander plastic, te recyclen. In de praktijk zijn de sorteerinstallaties echter nog niet zo ver dat ze het composteerbare kunststof uit het gescheiden ingezamelde huishoudelijke plasticafval kunnen halen. Het belandt daarom bij een reststroom, waar het de stevigheid en kwaliteit aantast van producten die van gerecycled plastic gemaakt worden, zoals balken voor straatmeubilair, aanlegsteigers, bermpaaltjes, voeten voor verkeerselementen etcetera. Tot de techniek zo ver is dat het composteerbare plastic als afzonderlijke stroom uit het ingezamelde plastic gehaald kan worden, is het advies om het niet in de Plastic Heroesbakken en –zakken te gooien.

Eerste keus: in de biobak

Het is niet te zeggen of de biobak of het restafval de beste milieukeuze is voor het afdanken van composteerbare verpakkingen. In een professionele composteerinstallatie vergaan de verpakkingen vrijwel volledig binnen twaalf weken; er blijft een beetje compost over, voor de rest valt het uiteen in CO2 en water. In de meeste installaties wordt het GFT inclusief de composteerbare verpakkingen eerst vergist. Dan is er een milieuvoordeel, omdat het groen gas oplevert. Ook als een verpakking voedselresten bevat, kan hij het best in de biobak. Daarnaast is het ook logischer voor consumenten om een composteerbare verpakking in de biobak te gooien. Daarom adviseren we om verpakkingen met het Kiemplantlogo of OK Compost-keurmerk (zie Verpakkingssymbolen) in de biobak te gooien. Als op de verpakking een term als 'plant bottle', 'biologisch afbreekbaar' of 'oxo-degradeerbaar' staat, mag deze beslist niet in de gft-bak, het betreft namelijk gewoon plastic en dit verstoort de compostering.

Ook goed: bij restafval

Composteerbare verpakkingen bij het restafval stoppen is óók een milieuvriendelijke manier om ze weg te gooien. De warmte die vrijkomt bij verbranding van restafval in de afvalverbrandingsinstallatie wordt namelijk gebruikt om elektriciteit te maken. Dat bespaart op fossiele brandstoffen en spaart dus het milieu. De CO2 die bij verbranding van composteerbare verpakkingen ontstaat, kan weer opnieuw worden opgenomen in de gewassen waar de kunststoffen uit gemaakt worden. De elektriciteit die met behulp van composteerbare verpakkingen is opgewekt, is duurzaam.

Composteerbaar plastic: geen oplossing voor zwerfafval

Composteerbare verpakkingen vergaan alleen onder de specifieke omstandigheden vergistings- of composteerinstallatie, zoals een vrij hoge temperatuur en hoge luchtvochtigheid. Op de composthoop thuis, in de berm of op straat vergaat het heel langzaam. Composteerbaar plastic is daarom geen oplossing voor het zwerfafvalprobleem.

Keurmerken

Kiemplantlogo

Kiemplant

Alleen met een verpakking met het Kiemplant- of OK Compostlogo weet je zeker dat hij composteerbaar is. Een van de criteria van het Kiemplantlogo is dat het product binnen twaalf weken voor 95 procent gedesintegreerd en afgebroken moet zijn onder gecontroleerde composteringsomstandigheden, zoals in een commerciële composteerinstallatie. Het logo komt onder meer voor op verpakkingen van biologische producten.

OK Compost

OK_compost

Het Belgische OK Compost logo komt in Nederland minder voor, maar is gelijkwaardig aan het Kiemplantlogo. Het wordt uitgegeven door AIB Vinçotte en is onder meer te vinden op het tijdschriftfolie van het tijdschrift Genoeg.

Kijk op de Keurmerkenwijzer voor meer informatie over verpakkingssymbolen.

Beleid en standpunten

Rijksoverheid

De Rijksoverheid meent dat bioplastics milieuvoordelen hebben ten opzichte van reguliere kunststoffen. Het vervangen van klassieke kunststoffen door bioplastics past dan ook binnen het overheidsbeleid om het gebruik van fossiele brandstoffen, en daarmee de uitstoot van CO2, te verminderen.

Het kabinet wil de ontwikkeling naar een meer op biologische (groene) grondstoffen gebaseerde economie stimuleren, vooral ten behoeve van een duurzame energiehuishouding. Meer informatie is te vinden op Groene Grondstoffen.

Greenpeace

Greenpeace is van mening dat de ontwikkeling van bioplastics door moet gaan, met als belangrijkste drijfveer en toetsteen een positieve energiebalans om CO2-uitstoot te verminderen. Greenpeace is voorstander van gebruik van agrarische (afval) producten als grondstof voor bioplastics, maar dit moet in de praktijk niet leiden tot grootschalige milieubelastende landbouw en een uitbreiding van het areaal van deze landbouw in tot nu toe onaangetaste ecosystemen. 

Meer informatie

• ‘Groene Grondstoffen’ is een door de overheid gefinancierde website van de Wageningen Universiteit. Op deze site is achtergrondinformatie te vinden over groene grondstoffen: gewassen en reststromen uit de landbouw en voedingsmiddelenindustrie die worden ingezet voor de productie van materialen (waaronder verpakkingen), chemicaliën, transportbrandstoffen en energie. Zie Groene Grondstoffen.

NRK BioBased is een samenwerkingsverband tussen de Federatie NRK (Nederlandse Rubber- en Kunststofindustrie) en de BCPN (Belangenvereniging Composteerbare Producten Nederland) en behartigt de belangen van de sector op het gebied van kunststof materialen op basis van hernieuwbare grondstoffen (ook wel biobased polymeren genoemd). 

Terug naar boven