Praktisch over duurzaam

Biomassa

Bekende duurzame energiebronnen zijn zon, wind en water. Toch komt 60 procent van de duurzame energie die in Nederland geproduceerd wordt (2019) van biomassa. Hoe duurzaam is biomassa eigenlijk? Daarover zijn de meningen verdeeld.

Energie uit biomassa wordt opgewekt door verbranding. Vaak moet de biomassa eerst vergast of vergist worden tot een biobrandstof. Biomassa bestaat uit allerlei organische materialen, zoals hout, gft-afval, maar ook plantaardige olie, mest en speciaal hiervoor verbouwde gewassen.

Bij het verbranden van biomassa komt CO2 vrij, net als bij aardgas, olie en kolen. De gedachte bij biomassa is dat de CO2 die vrijkomt weer wordt opgenomen door groeiend bos of ander organisch materiaal. Door het ‘aangroeien’ raakt biomassa niet op. Het is een hernieuwbare bron, anders dan bij aardgas, olie en kolen. De discussie gaat erover of dit in de praktijk ook zo werkt. Bij welke vormen van biomassa wel, en bij welke niet? Wat zijn criteria om biomassa ‘duurzaam’ te kunnen noemen? 

Zo werkt het

Energie uit biomassa wordt ook wel bio-energie genoemd. Die naam heeft alles te maken met de bron. Bio-elektriciteit en biowarmte komen namelijk voort uit biologisch (of organisch) materiaal. Dat kan van alles zijn: (snoei)houtafval uit de bosbouw en houtverwerkende industrie, rioolslib uit waterzuiveringsinstallaties, groente-, fruit- en tuin-afval (gft) van huishoudens, plantaardige olie en vet uit de voedingsmiddelenindustrie, mest van veebedrijven en gewassen die speciaal voor bio-energie worden verbouwd, zoals koolzaad.

De energie uit biomassa komt vrij in de vorm van warmte, door verbranding. De biomassa kan direct verbrand worden, of eerst vergist of vergast tot biobrandstof. Bio-energie heeft een groot aandeel in de in Nederland verbruikte duurzame energie: in 2019 werd 27% procent van de duurzame elektriciteit in Nederland opgewekt uit biomassa. 77% van de duurzame warmte kwam uit biomassa en biogeen afval. En 100% van alle groene autobrandstoffen waren gemaakt uit biomassa.

Duurzaam of niet?

Bio-energie heet 'groene' energie omdat de bron in principe hernieuwbaar is: biomassa raakt (anders dan fossiele brandstoffen zoals aardolie, steenkool en aardgas) niet op, het kan weer aangroeien. Bij die groei wordt kooldioxide (CO2) uit de lucht gehaald: planten leggen koolstof vast in hun weefsels en maken zuurstof.

Deskundigen discussiëren over de duurzaamheid van bio-energie. Bijvoorbeeld over de vraag of het verbranden van hout in plaats van fossiele brandstoffen helpt tegen klimaatverandering of dit juist verergert. Bij het verbranden van hout komt namelijk in één keer alle CO2 vrij die in tientallen jaren is vastgelegd, zelfs meer dan bij de verbranding van steenkool voor dezelfde hoeveelheid energie. Deze CO2 draagt op korte termijn bij aan klimaatverandering, ook als er nieuwe bomen worden geplant. 

Ook is er discussie over het landgebruik dat nodig is om biomassa te verbouwen: als bos moet verdwijnen voor energiegewassen, komt er een grote hoeveelheid koolstof vrij die in de bodem opgeslagen is. En de grond waarop energiegewassen worden geteeld, kan niet worden gebruikt voor het verbouwen van voedsel. Verder wordt er verschillend gedacht over de vraag of er genoeg duurzame biomassa beschikbaar is om aan de toenemende vraag naar bio-energie te voldoen.

Wel of geen CO2 voordeel?

Vormen van bio-energie die wel CO2-voordeel kunnen geven vergeleken met fossiele brandstoffen, zijn onder andere biogas en het verbranden van organisch afval.

Biogas kan worden gebruikt als autobrandstof en je kunt er woningen mee verwarmen. Het gebruik van biogas in plaats van aardgas of gas uit kolen geeft meestal een flink CO2-voordeel. Vooral als het biogas voor een deel uit mest gemaakt wordt.

De meningen verschillen over de vraag of het gebruik van houtpellets als brandstof voor de verwarming van woningen duurzaam is. Zie hiervoor pelletkachel of biomassaketel.

Ook over de duurzaamheid van (mee)stook van hout in kolencentrales en biomassacentrales is veel discussie. Het (mee)stoken van biomassa heeft als voordeel dat er daardoor minder (CO2-intensieve) kolen nodig zijn. Energiebedrijven in Nederland importeren biomassa van hout uit bossen in Europa en andere werelddelen, met name Noord-Amerika. De overheid heeft met de bedrijven afspraken gemaakt over de duurzaamheidscriteria waaraan de houtbrandstof moet voldoen. Maar critici wijzen op de risico's voor het klimaat en ecosystemen als er op steeds grotere schaal hout verbrand wordt om energie te produceren. En op de schadelijke gevolgen voor natuur en gezondheid van stikstofverbindingen, fijnstof en andere luchtvervuiling die bij de verbranding vrijkomt.

Meer informatie over biomassa

Wil je meer lezen over de voor- en nadelen van biomassa en de standpunten daarover? Kijk eens bij deze organisaties:

Terug naar boven

Deze site gebruikt alleen cookies om te meten, je bezoek is dus anoniem.