Praktisch over duurzaam

Wonen zonder aardgas

Energie besparen doen we al, maar vanaf nu gaat het een stapje verder: we gaan wonen zonder aardgas. De alternatieven voor je vertrouwde hr-ketel zijn er al. Milieu Centraal zet op een rij wat er in je huis gaat veranderen. En we laten voor 2 voorbeeldwoningen zien wat het kost om je huis aardgasvrij te maken én wat het je oplevert. Klaar om te beginnen? Gebruik dan ons stappenplan naar een aardgasvrij huis

Zo’n 95 procent van alle woningen gebruikt aardgas voor verwarming, warm water en koken. De overheid wil dat alle huizen in 2050 van het gas af zijn. Het is een hele verandering, een ‘energietransitie’. Maar een paar dingen blijven hetzelfde in aardgasvrije huizen: je houdt een warm huis, een warme douche en een kookplaat voor een lekkere maaltijd.

Geen aardgas, wat dan wel?

windmolens op zee 700x467.jpg

Het alternatief voor het fossiele aardgas is duurzame energie. Denk aan grote windparken op zee, zonnepanelen, geothermie (warmte uit diepe aardlagen) en restwarmte van de industrie. Een overschot aan windenergie kan omgezet worden naar groen (waterstof)gas. Uit mest en rioolslib kan biogas worden gemaakt. Snoeihout en afvalhout dat geen andere bestemming heeft, kan dienen als biobrandstof.

Natuurlijk is het nog niet zo ver. Maar dat is geen reden om te wachten met het verduurzamen van je huis. Ook met de huidige, vooral grijze energie kun jij al op een klimaatvriendelijke manier stappen zetten naar een huis zonder aardgas. Bijvoorbeeld door elektrisch te gaan verwarmen met een warmtepomp.

Elektrisch verwarmen: is dat duurzaam?

Elektrisch verwarmen is niet nieuw, we doen het al langer. Er zijn elektrische boilers voor warm water en in het buitenland zie je vaak elektrische radiatoren. Het punt is dat elektrisch verwarmen met boilers en radiatoren veel stroom kost, en dat we in Nederland niet zó veel stroom duurzaam kunnen opwekken. We moeten daarom elektriciteit op een slimme manier gebruiken (denk aan zuinige elektrische warmtepompen) en ook andere energiebronnen voor verwarming gebruiken (denk aan warmtenetten met restwarmte of geothermie).

Een huishouden gebruikt gemiddeld ongeveer 1.500 m3 gas voor verwarming en warm water en 3.000 kWh stroom voor apparaten en verlichting. Met deze kale getallen zou je kunnen denken dat gas niet zo’n heel groot aandeel heeft in het energieverbruik. Maar bedenk dat 1 m3 gas staat voor zo’n 9 kWh. Het gemiddeld gasverbruik van een huishouden is dus te vergelijken met 13.500 kWh. Als we gas simpelweg gaan vervangen door stroom, leidt dat tot een enorme vraag naar elektriciteit. Daar kunnen we geen windmolens tegenop bouwen. Daarom moeten we zorgen dat we ons huis efficiënt, met minder stroom gaan verwarmen: en dat kan! 

4 dingen die veranderen in je huis

Koken met inductie

Voor koken is er al jaren een aardgasloze oplossing: elektrisch koken met een inductieplaat. Daar hebben al veel mensen ervaring mee. Een inductie kookplaat is de zuinigste manier om elektrisch te koken. Extra voordelen: de kookplaat is heel makkelijk schoon te houden, het is veiliger dan een gasvlam, en er komen geen verbrandingsgassen in huis.

De basis: goede tot zeer goede isolatie

Wonen zonder aardgas kan niet zonder je huis (beter) te isoleren. Een zeer goed geïsoleerd huis verbruikt veel minder energie voor verwarming dan een slecht geïsoleerd huis. Soms is ‘zeer goede isolatie’ niet of lastig te realiseren: dan doe je het zo goed mogelijk. Het stappenplan aardgasvrij wonen helpt je met het maken van een planning voor de korte en de lange termijn.

Ventilatie met warmteterugwinning

Goede ventilatie is nodig voor gezonde lucht in huis. Er zijn ventilatiesystemen die de warmte van de lucht die het huis uit gaat gebruiken om de nieuwe, frisse lucht van buiten alvast op te warmen. Zo heb je met weinig extra energie toch  gezonde lucht in huis.

Huis verwarmen zonder gas: hoe doe je dat?

In plaats van de hr-ketel op aardgas zijn er verschillende mogelijkheden, de één duurzamer dan de andere:

Ook je radiatoren gaan (deels) veranderen. Warmtepompen en warmtenetten met lage temperatuur werken het beste met vloerverwarming, wandverwarming of speciale radiatoren voor lagetemperatuur-verwarming.

Met zonnepanelen op je dak kun je bovendien zelf de energie opwekken die je nodig hebt.

In 6 stappen van het aardgas af

Met dit handige stappenplan maak jij je huis in 6 stappen aardgasvrij!

Naar het stappenplan

Video: stap voor stap mijn huis geïsoleerd

Eveline vertelt hoe ze stap voor stap haar hele huis geïsoleerd heeft. De volgende stap: een warmtepomp en zonnepanelen!

6 vragen over duurzame verwarming

  • Waarom zijn warmtepompen duurzaam?

    Warmtepompen werken op elektriciteit, en elektriciteit kun je met windmolens en zonnepanelen duurzaam opwekken. Daar komt bij: warmtepompen maken slim gebruik van de warmte in lucht of de bodem. Daarom zijn ze heel energiezuinig. Met 1 kWh stroom maken ze 2 tot 5 kWh warmte. Omdat ze zo zuinig zijn, bespaar je met een warmtepomp nu al - met de huidige grijsgroene stroommix - op de uitstoot van CO2.

  • Wat is het nut van een hybride warmtepomp?

    Voor een volledige - all electric - warmtepomp is het is nodig dat je huis (zeer) goed geïsoleerd is, want anders krijgt de warmtepomp het huis hartje winter alleen met veel extra energie goed warm.

    Veel huizen die tot in de jaren 90 gebouwd zijn, zijn wel matig maar nog niet goed geïsoleerd. Je kunt dan als eerste stap beginnen met een hybride warmtepomp in plaats van een volledige. Een hybride warmtepomp werkt samen met een cv-ketel op gas, die bijspringt als de warmtepomp het niet aan kan. Je gasverbruik daalt, je stroomverbruik neemt toe. Al met al daalt je uitstoot van CO2 in vergelijking met een hr-ketel. Is je huis eenmaal voldoende geïsoleerd, dan kun je overstappen naar een volledige warmtepomp als de hybride aan vervanging toe is.

    Bij sommige huizen, zoals monumenten, is goede of zeer goede isolatie lastig te realiseren. Een hybride warmtepomp met groen gas biedt dan uitkomst. Als het niet zo koud is werkt de warmtepomp op duurzame stroom, de hr-ketel op groen gas neemt het over als het te koud is. Groen gas wordt nu nog niet verspreid via het gasnet, maar het wordt bijvoorbeeld voor binnensteden als een duurzame optie voor de toekomst gezien.

    Lees meer over hybride warmtepompen.

  • Wat is een warmtenet?

    Al jaren geleden zijn de eerste warmtenetten (stadsverwarming) gebouwd. In de wijk ligt een netwerk van geïsoleerde buizen met warm water. Met een speciaal kastje (kleiner dan een hr-ketel) gaat de warmte van het net naar de vloerverwarming of radiatoren in de woning en naar de boiler voor warm water.

    De warmte in het net komt van bijvoorbeeld restwarmte van fabrieken, van afvalverbranding, en van biomassacentrales. Ook zijn er ontwikkelingen om warmte uit de aarde te gebruiken (500 meter of dieper): geothermie.

    Lees meer over warmtenetten.

  • Wanneer zijn infraroodpanelen een duurzame keuze?

    Infraroodpanelen werken met stralingswarmte. Het voelt alsof je in een lentezonnetje staat. De lucht in de kamer blijft koel. Infraroodpanelen warmen binnen 3 minuten op. Je hele huis verwarmen met infraroodpanelen is in de meeste huizen niet duurzaam (want kost veel stroom). Verwarming met infraroodpanelen kan wél geschikt zijn als je huis heel goed geïsoleerd is, als je in een kleine appartement woont met goede isolatie, of als je het combineert met lagetemperatuur-verwarming van een warmtepomp of warmtenet. Lees meer op Infraroodpanelen.

  • Wat is het voordeel van een collectieve warmtepomp per blok?

    Een alternatief voor iedereen zijn eigen warmtepomp is: een collectieve warmtepomp voor een blok of rij woningen, in combinatie met een klein warmtenet. Stel een energiebedrijf biedt dit aan, dan hoef je als individuele eigenaar niet zelf alles uit te zoeken en te regelen, en het kost je niet in één keer een smak geld. Je moet natuurlijk wel een vast bedrag per maand voor de aansluiting betalen, naast de kosten voor de warmte zelf.

  • Hoe duurzaam is een ketel op hout?

    Een pellet cv-ketel of biomassaketel brandt op kleine, geperste houtkorrels. Er zijn verschillen van inzicht over de vraag hoe duurzaam hout als energiebron is. Het maakt daarbij uit waar het hout vandaan komt. Worden er bomen voor gekapt, of gaat het om resten die niet op een andere manier gebruikt worden? Ook is er een discussie over fijnstof in woonwijken en de vraag hoeveel een pellet cv-ketel of biomassaketel daaraan bijdraagt.

    Hout kan ook gebruikt worden voor grote biomassaketels die warmte leveren aan een warmtenet. Bij zulke grote ketels is het makkelijker om maatregelen te nemen om de uitstoot van fijnstof te beperken. Lees meer op Pelletkachel of biomassaketel.

Nieuwbouw: aardgasvrij en energieneutraal

Een huis is energieneutraal als je op jaarbasis niet meer energie nodig hebt dan je zelf met je eigen zonnepanelen kunt opwekken. Dat lukt als je huis heel zuinig is en je een behoorlijk aantal zonnepanelen kunt plaatsen. Voor nieuwbouw is wonen zonder aardgas én daarbij ook energieneutraal wonen makkelijk te realiseren. Voor bestaande huizen is dat soms goed te doen, maar soms ook een hele opgave die behoorlijk wat geld kost. Lees meer over een energieneutraal huis.

Bestaande woningen niet altijd energieneutraal

Een bestaand huis is makkelijker aardgasvrij te maken als je het niet per se wilt combineren met energieneutraal wonen. Is het lastig - en duur - om jouw huis heel goed te isoleren, dan kun je ook kiezen voor iets minder goede isolatie. De energie die je nodig hebt, neem je af van het elektriciteitsnet of warmtenet. Je wekt zelf geen - of maar een deel van de energie - op met eigen zonnepanelen.

De gemeente gaat voor iedere wijk een warmteplan maken. Bewoners kunnen meepraten: krijgt jouw wijk een warmtenet, verzwaard elektriciteitsnet of groen gas?

Een warmteplan voor iedere wijk

Gemeenten krijgen de taak om uiterlijk in 2021 per wijk een plan te maken voor een warmtevoorziening zonder aardgas. Een aanpak per wijk ligt voor de hand. Gemeente, netbeheerder, woningcorporaties, huurders en huiseigenaren kunnen samen kijken welk alternatief voor aardgas beschikbaar en passend is: een warmtenet, een verzwaard elektriciteitsnet, of een gasnet met groen gas. De huizen kunnen gezamenlijk aangepast worden aan de nieuwe situatie.

Wachten is niet nodig

Als huiseigenaar hoef je niet te wachten totdat jouw wijk aan de beurt is. Je kunt meteen aan de slag met de eerste stap: betere isolatie. Check het stappenplan

Woon je in een huurhuis, dan is de isolatie en verwarming van je woning een zaak van de woningcorporatie of verhuurder. Je kunt wel - eventueel via je huurdersvereniging - meepraten over het warmteplan voor jouw wijk. Tip: ga je als huurder een nieuw kooktoestel kopen, denk dan aan een (elektrische) inductiekookplaat.

Voorbeeldwoning 2009: kosten, besparing en klimaatwinst

Wat kost het om een moderne woning van het aardgas af te krijgen? En wat levert het je op? Milieu Centraal heeft voor een hoekwoning met bouwjaar 2009 een voorbeeldberekening gemaakt. Deze woning heeft een energielabel A en verbruikt met 2 personen 975 m3 gas.

Meteen geschikt voor aardgasvrij

Het isolatiemateriaal in dak, gevel en vloer is 10 cm dik, in alle ramen zit HR++ glas én het huis heeft in dit voorbeeld vloerverwarming. Er hoeven nu maar twee dingen te gebeuren: de cv-ketel op aardgas vervangen door een volledig elektrische warmtepomp, en het gasfornuis door een inductiekookplaat.

Wat kost een volledige warmtepomp?

Hieronder de kosten van een volledige warmtepomp op buitenlucht. In dit voorbeeld neem je meteen 10 zonnepanelen om groene stroom op te wekken.

Volledige warmtepomp Kosten
Prijs (inclusief installatie en aansluiting) € 9.000*
Af: subsidie warmtepomp - € 2.050
Inductiekookplaat (inclusief extra elektrische aansluiting) € 1.500
10 zonnepanelen 2700 Wattpiek € 4.400
Af: teruggave btw zonnepanelen - € 750
Dit kost het je € 12.100

*Gemiddeld bedrag. In de praktijk liggen de kosten tussen de € 6.500 en € 14.000.

Lagere energierekening en minder CO2

In dit voorbeeld daalt je gasverbruik van 975 m3 naar 0, en stijgt je stroomverbruik met 3.000 kWh. Daarmee bespaar je jaarlijks € 285, waarvan € 240 door het verdwijnen van je gasaansluiting.

Besparing per jaar (euro)
Energiekosten *) 45
Geen vastrecht voor gas 240
10 zonnepanelen (2.360 kWh) 495
Totaal 780

*) Berekening volgens www.verbeterjehuis.nl

De uitstoot van CO2 voor verwarming en warm water is in dit voorbeeld met een warmtepomp (buitenlucht als bron) ruim 30 procent lager dan die van de hr-ketel op gas. Als het elektriciteitsmix groener wordt, daalt de CO2 uitstoot van de warmtepomp nog meer. 

Lees verder op Volledige warmtepomp.

Voorbeeldwoning 1970: kosten, besparing en klimaatwinst

Wat kost het om een oudere woning van het aardgas af te krijgen? En wat levert het je op? Milieu Centraal heeft voor een hoekwoning met bouwjaar 1970 een voorbeeldberekening gemaakt. Deze woning heeft een energielabel D en verbruikt met 2 personen 2.380 m3 gas en 2.800 kWh stroom.

De verbeteringen

Er is in dit voorbeeld gekozen voor een praktische aanpak, niet voor de allerbeste. Dus er is gekozen voor spouwmuurisolatie in plaats van buitengevelisolatie (isolatie aan de buitenkant is beter, maar ingrijpender en duurder) en voor HR++ glas in bestaande kozijnen (triple glas in nieuwe isolerende kozijnen zou beter zijn, maar ook duurder).

Minder goede isolatie kan met lagetemperatuur-verwarming leiden tot iets minder comfort. Om dit te compenseren zijn er in dit voorbeeld infraroodpanelen (warmtestraling) in de zithoek en de badkamer. Verder is er extra ventilatie nodig voor gezonde lucht in huis en voor comfort (verse koude lucht die het huis in komt, wordt voorverwarmd). De 10 zonnepanelen geven extra klimaatwinst en leveren een flinke besparing op.

Hoekwoning uit 1970: wat kost aardgasvrij maken?

beweeg de tabel van links naar rechts

Huidige situatie Verbetering Kosten in euro's
Geen gevelisolatie Spouwmuurisolatie 2.200
Geen vloerisolatie Zeer goede vloerisolatie 1.800
Matige dakisolatie Zeer goede dakisolatie 6.150
Dubbel glas in woonruimtes en slaapkamers HR++ glas in bestaande kozijnen in woonruimtes en slaapkamers 4.900
Natuurlijke ventilatie Ventilatie-units per kamer met warmteterugwinning 3.850
HR-combiketel Volledige warmtepomp buitenlucht 9.000
Gewone radiatoren Lagetemperatuur-radiatoren in woonruimtes 2.500
Infraroodpanelen zithoek en badkamer 1.000
Gasfornuis Inductiekookplaat (inclusief elektrische aansluiting en pannen) 1.500
Geen zonnepanelen 10 zonnepanelen 2700 Wattpiek 4.400
Terug: subsidie warmtepomp - 2.050
Terug: btw zonnepanelen - 750
Totale kosten (afgerond) 34.500

In dit voorbeeld zijn de kosten van isolatie, ventilatie en warmtepomp gebaseerd op www.verbeterjehuis.nl. De overige kosten zijn overeenkomstig milieucentraal.nl.

Hoekwoning 1970 aardgasvrij: wat bespaar je?

De isolatie, warmtepomp en zonnepanelen zorgen voor een lagere energierekening. De infraroodpanelen en ventilatie met warmteterugwinning heb je nodig voor comfort en frisse lucht, maar leveren geen jaarlijkse besparing op. Koken op inductie ook niet, maar daardoor kun je wel het gas laten afsluiten.

Maatregel Besparing per jaar (euro)
Totaal van isolatie* 930*
Ventilatie-units per kamer met wtw* 0
Volledige warmtepomp lucht* 20
Geen vastrecht voor gas 240
Infraroodpanelen 0
Inductiekookplaat 0
10 zonnepanelen 495
Totale besparing 1685

*In dit voorbeeld is de besparing van isolatie, ventilatie en warmtepomp berekend met www.verbeterjehuis.nl. Overige besparingen overeenkomstig milieucentraal.nl.

Hoekwoning uit 1970: wat is de winst voor het klimaat?

Door het pakket van verbeteringen daalt in dit voorbeeld de jaarlijkse CO2-uitstoot met zo'n 4.000 kg, en dat is veel winst voor het klimaat.

beweeg de tabel van links naar rechts

Voor verbetering Na verbetering
Gasverbruik 2.380 m3 4.480 kilo CO2 0 0
Stroomverbruik 2.800 kWh 1.650 kilo CO2 5.900 kWh 2.440 kilo CO2
Opbrengst zonnepanelen 0 0 2.360 kWh bespaart 975 kilo CO2
Totaal CO2 5.640 kilo CO2 1.465 kilo CO2

 Berekend met 1 m3 aardgas = 1,884 kg CO2 en 1 kWh = 0,413 kg CO2 (www.CO2emissiefactoren.nl)

Verdien ik mijn investering terug?

Terugverdientijd

Met de huidige prijzen is wonen zonder aardgas geen 'snelle winstpakker'. In het voorbeeld van de hoekwoning uit 1970 is de terugverdientijd zo'n 20 jaar. 

De terugverdientijd is een eenvoudige, veel gebruikte vuistregel om kosten en besparing af te wegen: de kosten gedeeld door jaarlijkse besparing.

Deze vuistregel is simpel, omdat er geen rekening wordt gehouden met toekomstige energieprijzen en met kosten van financiering. En ook niet met de financiële voordelen die ontstaan ná de terugverdientijd. Bedenk dat de levensduur van isolatiemaatregelen 75 tot 100 jaar is (zolang de woning blijft bestaan). Na de terugverdientijd heb je dus nog jaren voordeel van deze maatregelen.

Maandlasten

Een andere manier om kosten en besparing af te wegen is via de maandlasten. Wat zijn de maandlasten van een gunstige lening of hypotheek van bijvoorbeeld € 30.000, hoeveel bespaar je maandelijks op je energierekening, en hoe verhoudt dit zich tot elkaar. Voordeel hiervan is dat je naar een lange termijn kijkt, in geval van een hypotheek 30 jaar.

Andere voordelen: een warmer huis dat meer waard is

Denk ook aan andere voordelen: in een goed geïsoleerd huis woon je comfortabeler. En je draagt bij  aan een beter klimaat. Ook wordt je woning meer waard: fijn als je die later wilt verkopen.

Het kan ook nog goedkoper worden!

In de voorbeeldberekening is uitgegaan van de huidige prijzen, als jij het in je eentje aanpakt en niet met een andere verbouwing combineert. Maar het kan ook goedkoper uitpakken.

  • Warmtepompen worden mogelijk goedkoper doordat ze steeds meer verkocht worden.
  • Als je samen met de straat of buurt dingen aanpakt, kan het waarschijnlijk goedkoper.
  • Kun je de maatregelen met een verbouwing combineren, dan scheelt dat meestal in de kosten.
  • Een collectieve warmtepomp (voor de buurt of een blok huizen) is mogelijk goedkoper dan ieder zijn eigen warmtepomp.
  • Gas zou door belastingmaatregelen duurder kunnen worden. Jouw besparing in euro's wordt dan groter.
  • De stroom die je van het net afneemt, wordt steeds groener. Daardoor ga je met stroom steeds minder CO2 uitstoten.

Waar betaal ik het allemaal van?

Je kunt subsidie krijgen als je een warmtepomp koopt. En als je zonnepanelen neemt, kun je de btw op de aankoopprijs en installatie terugvragen.

Daarnaast zijn er gunstige manieren om geld te lenen voor energiebesparende maatregelen: bijvoorbeeld de Energiebespaarlening en de Duurzaamheidslening, of een extra hypotheek. Kijk voor een overzicht op Financiering energie besparen of check meteen de Energiesubsidiewijzer.

Terug naar boven

Deze site gebruikt alleen cookies om te meten, je bezoek is dus anoniem.

Heb je een vraag?

Helaas, er is iets mis gegaan. Probeer het opnieuw.

Je ontvangt binnen 3 werkdagen ons antwoord op je vraag. Let op, soms belandt het bericht tussen de ongewenste post van je inbox.

Met vriendelijke groet,
Milieu Centraal