Isolatiemateriaal kiezen

Isoleren met resol hardschuim platen. Een lagere energierekening en goed voor het klimaat.
Als je je huis gaat isoleren, kun je uit een heleboel materialen kiezen, van glaswol tot piepschuim of vlasdekens. Maar welk isolatiemateriaal is het beste? Van deze keuze hoef je gelukkig niet wakker te liggen. De meeste isolatiematerialen hebben een lage milieu-impact, als je het vergelijkt met de grote winst van goede isolatie voor het klimaat. Milieu Centraal zet op een rij waar je op kan letten.

Woningisolatie bespaart 40 tot 400 keer zoveel energie als het kost om het materiaal te maken. Zo heb je de productie-energie al in een paar maanden tot 2 jaar terugverdiend. In het algemeen kun je zeggen: de verschillen tussen de meeste isolatiematerialen zijn klein vergeleken met de milieuwinst van het isoleren. Er zijn maar 2 echte afraders voor het milieu: schapenwol en gespoten PUR als vloerisolatie met HFK's als blaasmiddel.

Laat je inspireren!

Zelf zien en ontdekken wat er allemaal kan in huis? Bezoek op 10 tot en met 12 juni ons Duurzaam Droomhuis en laat je inspireren.

Banner Beurs Huisenenergie Web2022

Isolatiemateriaal kiezen in 4 stappen

01

Kies een materiaal met eigenschappen die passen bij jouw woning en hoe je een ruimte gebruikt. Heb je bijvoorbeeld een betonnen vloer of een houten vloer? Is je kruipruimte vochtig en moet het materiaal daar tegen kunnen? Wil je op het platte dak kunnen lopen en moet het materiaal drukvast zijn? Heb je maar weinig ruimte en wil je dun materiaal dat toch goed isoleert? Afhankelijk van de plek van de isolatie (vloer, bodem, dak, spouwmuur, of buitenmuren) vallen bepaalde materialen af of zijn ze juist heel geschikt.

02

Kies voor een hoge isolatiewaarde van het materiaal (Rd). Voor de vloer is dat minstens Rd 3,5, en voor het dak minstens Rd 3,8. Maar: ga je de vloer of het dak volledig vervangen, kies dan voor hogere waarden: bij vloer Rd 4,8 en bij dak Rd 5,8. De extra kosten van een hogere Rd-waarde vallen mee.

Voor de gevel is bij nieuwbouw een isolatiewaarde van Rd 4,4 de norm. Bij bestaande woningen is het vaak lastig en duur om zo ver te gaan. Dan is spouwmuurisolatie een goed begin dat je snel hebt terugverdiend. Extra isolatie met een voorzetwand of tegen de buitenkant van de muur kan je dan later altijd nog toevoegen, bijvoorbeeld bij een verbouwing.

03

Breng het isolatiemateriaal op de juiste manier aan. Het moet goed vastzitten en de onderdelen moeten goed op elkaar aansluiten. Zo voorkom je luchtlekken en koude plekken, waar je energie verliest en condens- en schimmelvorming kan ontstaan. Dat is ook belangrijk voor de levensduur. Kies daarom een gecertificeerd isolatiebedrijf. Dat vind je via Wij-isoleren.nl. Als je zelf aan de slag gaat: volg de kluswijzers en gebruiksaanwijzing nauwkeurig.

04

Kies het liefst voor isolatiematerialen die beter dan gemiddeld of gemiddeld scoren (zie hierna). Laat de afraders links liggen. Afraders zijn: gespoten PUR voor vloerisolatie met HFK’s als blaasmiddel, en schapenwol. Beide materialen zijn veel slechter voor het milieu dan alle andere materialen. Bij gespoten PUR voor vloerisolatie zijn HFO’s of water als blaasmiddel veel minder milieubelastend dan HFK’s. Veel vloerisolatiebedrijven bieden dit al aan. Lees meer over deze afraders.

Milieuscores: beter dan gemiddeld of afrader?

Ieder materiaal heeft zijn eigen voor- en nadelen als je kijkt naar broeikasgasuitstoot, landgebruik, invloed op de bodem en biodiversiteit, en gifstoffen. Al deze punten samen geven een voorkeursvolgorde voor het milieu: beter dan gemiddeld, gemiddeld, minder dan gemiddeld, . Bij de vergelijking is uitgegaan van materiaal dat 75 jaar meegaat en dezelfde isolatiewaarde heeft.

Hieronder vind je de milieu-vergelijking voor 4 soorten isolatie die veel voorkomen in bestaande woningen.

Dakisolatie (binnenkant schuin , afgewerkt met gipsplaat):

  • beter dan gemiddeld: vlasplaten, gerecyclede kleding
  • gemiddeld: ingeblazen cellulose, steenwol, glaswol, platen van EPS, en PUR-schuim
  • minder dan gemiddeld: cellulair glas
  • afrader: schapenwol

Meer weten over dakisolatie? Kijk op Dakisolatie of Zelf dak isoleren.

Spouwmuur na-isolatie:

  • beter dan gemiddeld: cellulose, bio EPS (biofoam), glaswolvlokken of HR EPS (grijs)
  • gemiddeld: EPS parels (wit) en steenwolvlokken
  • minder dan gemiddeld: PIR/PUR gietschuim met HFK (heeft echter een hogere isolatiewaarde en energiebesparing die nog niet is meegerekend in de milieu-vergelijking)
  • afrader: geen

Meer weten over het isoleren van de spouwmuur? Kijk op Spouwmuurisolatie.

Gevelisolatie (voorzetwand binnen afgewerkt met gipsplaat):

  • beter dan gemiddeld: vurenhouten frame met polyester-aluminiumfolie, houtvezelplaten, stalen frame met houtvezel flexibele isolatie
  • gemiddeld: platen van EPS, PUR- of PIR-schuim of XPS. Houten frame met houtvezel flexibele isolatie. Houten of stalen frame met gerecyclede kleding of glaswol of steenwol
  • minder dan gemiddeld: tussen gemiddeld en afrader is geen materiaal aan te wijzen
  • afrader: stalen of vurenhouten frame met schapenwol

Zelf een isolerende voorzetwand plaatsen? Bekijk de stappenplannen voor glas- en steenwol en voor hardschuimplaten.

Vloerisolatie (onderkant begane grondvloer):

  • beter dan gemiddeld: thermoskussens, vlasplaten
  • gemiddeld: platen van glaswol, EPS, steenwol, cellulose of PUR-schuim
  • minder dan gemiddeld: gespoten purschuim met HFO, cellulair glas
  • afraders: schapenwol en gespoten purschuim met HFK’s

Meer weten over het isoleren van de vloer? Kijk op Vloerisolatie of Zelf vloer isoleren.

Nog niet voor alle materialen een beoordeling

Er zijn ook isolatiematerialen waarvoor nog geen actuele milieu-beoordeling van NIBE beschikbaar is. Dit geldt onder andere voor isolatiematerialen van geëxpandeerde kurk, mycelium (schimmeldraden), grasvezel, hennepvezel, kalkhennepblokken, aerogel en VIP (Vacuüm Isolatie Panelen).

Isolatiewaarde en goed aanbrengen belangrijk

De voorkeursvolgorde is niet absoluut, maar verschilt per toepassing, per constructie en zelfs per fabrikant. Daarom is het belangrijker om te letten op een hoge isolatiewaarde en te zorgen dat het materiaal goed wordt aangebracht (als dat niet goed gebeurt kan het materiaal achteruit gaan en minder goed gaan isoleren). Kies daarom voor een gecertificeerd na-isolatiebedrijf als je de klus laat uitvoeren. Ga je zelf aan de slag? Volg de aanwijzingen van de leverancier van het isolatiemateriaal dan goed op. Breng materialen zo aan dat ze in de toekomst makkelijk te scheiden zijn voor hergebruik of recycling. De meeste isolatiematerialen gaan 75 tot 100 jaar mee, als ze op de juiste manier toegepast zijn. Alleen cellulose en vlasplaten gaan minstens 50 jaar mee.

Deze volgorde is gebaseerd op de milieu-classificatie (indeling) van NIBE (Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie). Van de meeste isolatiematerialen en de bijbehorende materialen voor montage en afwerking zijn voor de winning van de grondstoffen, productie, transport, gebruik, onderhoud en afvalverwerking 17 milieu-aspecten beoordeeld. Denk aan de uitstoot van broeikasgassen en andere schadelijke stoffen, het opraken van grondstoffen en schade aan de natuur (ecosystemen). Sommige milieu-aspecten worden nog niet beoordeeld: landgebruik (natuur of landbouwgrond voor voedsel die voortaan wordt gebruikt om biobased bouwmaterialen te verbouwen), opslag van CO2 in biobased bouwmaterialen (tijdens de groei vastgelegd), uitstoot van microplastics, circulariteit (in hoeverre blijven materialen hoogwaardig in de kringloop of zijn ze hernieuwbaar). Verder is niet meegenomen in de vergelijking: hoeveel kan er van worden gemaakt (je kan bijvoorbeeld niet de hele aarde vol zetten met vlas, dus er is een grens aan de hoeveelheid vlasplaten die gemaakt kan worden), en hoeveel energie en CO2-uitstoot bespaar je door het isolatiemateriaal.

Voor plat dak zijn er andere materialen geschikt. Het isoleren van een plat dak kan je het beste overlaten aan een isolatiebedrijf. Bespreek met het bedrijf welk materiaal geschikt is.

Afraders isolatiemateriaal

Er zijn 2 echt afraders als isolatiemateriaal: schapenwol en gespoten purschuim met HFK's als blaasmiddel. Die materialen kan je dus beter niet nemen. Waarom is dat?

Gespoten PUR met HFK’s als blaasmiddel

Vloerisolatie met gespoten polyurethaan (PUR) met HFK’s als blaasmiddel is voor het milieu een afrader. De gebruikte HFK's zijn zeer krachtige broeikasgassen, tussen de 800 en 3200 keer sterker dan CO2. Daarom worden deze HFK’s voor gespoten vloerisolatie vanaf 2023 verboden. Het duurt gemiddeld 16 jaar tot het broeikaseffect van PUR-vloerisolatie met HFK’s is goedgemaakt door de CO2-besparing van lager energieverbruik in huis.

Producenten en isolatiebedrijven hebben alternatieven ontwikkeld: gespoten PUR-schuim met HFO’s of water als blaasmiddel. HFO’s zijn ook fluorkoolwaterstoffen, maar zonder krachtig broeikaseffect. De klimaatbelasting van PUR-vloerisolatie met HFO’s is veel lager dan met HFK’s, maar belast het milieu toch méér dan de meeste andere isolatiematerialen: daarom scoort dit minder dan gemiddeld. Bijna alle isolatiebedrijven die gespoten purschuim toepassen, werken al met PUR-schuim met HFO's of water.

Schapenwol

Schapenwol heeft een veel grotere milieu-impact dan andere isolatiematerialen. De uitstoot van broeikasgassen (CO2, methaan) is 20 keer zo hoog als die van steenwol of glaswol en 4 keer zo hoog als die van kunststof hardschuim isolatiemateriaal met dezelfde Rd-waarde. De mest van schapen zorgt voor meer stikstof in de bodem, waardoor de biodiversiteit afneemt. En in de schapenvacht wordt veel gif gebruikt tegen ongedierte. Over de hele levenscyclus heeft schapenwol een veel slechtere milieuscore dan de andere .

Om het milieu-profiel te berekenen worden de milieu-effecten van het houden van een schaap door NIBE verdeeld over de wol en het vlees: twee derde wordt toegerekend aan de wol, een derde aan het vlees. Schapenwol behoorde in eerdere vergelijkingen (classificaties) tot de beste keuze. Maar in de huidige vergelijking is dat niet meer het geval: schapenwol wordt nu gezien als een onaanvaardbare keuze. Hoe kan dat?

In de oudere milieu-vergelijking werd gebruik gemaakt van een andere database dan tegenwoordig. Een belangrijk verschil hiertussen is de toerekening van de milieu-effecten. In de eerdere berekeningen werd aangenomen dat de schapen voor het vlees worden gehouden en dat wol een afvalproduct is. Dat betekende dat er geen milieueffecten werden toegekend aan de productie van wol, en hierdoor scoorde schapenwol milieutechnisch zeer goed. In de huidige berekeningen wordt de verdeling bepaald op basis van de financiële waarde van de eindproducten van het schaap. Een schaap produceert wol en vlees. De milieueffecten van het houden van schapen en de uitstoot die schapen veroorzaken, vooral in de vorm van mest, worden verdeeld over de wol en het vlees. Twee derde wordt toebedeeld aan de schapenwol en een derde aan het vlees. Daardoor scoort schapenwol nu veel minder goed.

Correct aanbrengen is belangrijk!

Het is belangrijk om het isolatiemateriaal op de juiste manier aan te brengen. Waarom?

  1. Omdat de isolatie dan beter is en langer mee gaat. Het is belangrijk dat materialen goed aansluiten en er geen open naden en koudebruggen overblijven. Door openstaande naden verlies je warmte en kan vochtige lucht uit de woning in het isolatiemateriaal en de constructie trekken. Als het daar neerslaat, kan je schimmel krijgen en gaat de levensduur van de constructie en de isolatie achteruit. Vocht verslechtert ook nog eens sterk de isolatiewaarde van het isolatiemateriaal. Zorg daarom dat materialen goed op elkaar aansluiten met isolatieband of –tape. Gebruik je damp-open materialen als steenwol, glaswol of natuurlijke materialen? Gebruik dan een dampremmende folie. Lees daarover meer op Buitenmuur isoleren met voorzetwand en Dakisolatie.
  2. Voor je veiligheid. Als je gaat doe-het-zelven moet je heel precies de gebruiksaanwijzing van een product volgen, zodat je huid niet in aanraking komt met vezels (dat kan gaan jeuken) of je de vezels inademt.
  3. Zodat je de materialen kunt recyclen. Isolatieplaten, isolatiedekens en afwerkingsmaterialen kun je vastmaken met schroeven, spijkers of klemmen, of door het materiaal te ondersteunen. Daardoor kun je de materialen later makkelijker van elkaar scheiden en opnieuw gebruiken dan wanneer je ze hebt vastgemaakt met lijm, kit of bouwschuim.

Binnenkant dampremmender dan buitenkant

Als je gaat isoleren moet je er in principe voor zorgen dat de binnenkant van de constructie dampremmender is dan de buitenkant. ’s Winters is de lucht in huis warmer dan buiten. Warme lucht bevat meer vocht dan koude lucht. Je zou kunnen zeggen dat het vocht in je huis dan ‘naar buiten wil’. Als de binnenkant van de constructie niet dampremmender is dan de buitenkant trekt het vocht in het isolatiemateriaal en de constructie en blijft daar opgesloten. Daardoor krijg je schimmel en wordt de levensduur van de constructie bekort. Dit voorkom je door aan de binnenkant een dampremmend materiaal te kiezen of daar een dampremmende folie aan te brengen.

Welke soorten isolatiemateriaal zijn er?

De meest gebruikte materialen zijn steenwol, glaswol en EPS ('piepschuim'). Cellenbeton, PIR, PUR en resolschuim worden ook veel gebruikt.

Steenwol en glaswol zijn materialen van minerale oorsprong: steenwol is gemaakt van vulkanisch gesteente, glaswol van glasscherven en zand. EPS (piepschuim) is kunststof, gemaakt uit aardolie. Het kan ook gemaakt worden van melkzuur (een natuurlijke grondstof) en heet dan biofoam.

Minerale materialen

Materiaal Eigenschappen
Steenwol Dekens en half harde platen. Gemaakt van vulkanisch gesteente met organisch bindmiddel. Goed recyclebaar.
Glaswol Dekens en half harde platen. Grotendeels gemaakt van glasscherven. 100% recyclebaar.
Vacuüm silicium (of VIP) panelen Platen met een vacuüm kern van gebrand silicium met aluminium omhulsel. Hoge isolatiewaarde. Op maat gemaakt.
Aerogelvlokken of dekens uit silicium Vlokken of dekens. Siliciumdeeltjes met meer dan 95% lucht. Zeer hoge isolatiewaarde. Moeilijk verkrijgbaar.
Perliet Korrels. Vulkanisch glas met veel opgesloten luchtbelletjes.
Vermiculiet  Korrels. Brandwerend, isolerend kleimineraal.
Cellulair glas Platen. Ook bekend als foam glas. Hard schuim van een mengsel van glasafval en mineralen. Drukvast en waterbestendig.
Geëxpandeerde klei Kleikorrels van opgeblazen gemalen klei (bekend van plantenbakken in kantoren en zwembaden). 

Kunststof materialen

Materiaal Eigenschappen
PF (Fenolformaldehyde) Platen met hoge isolatiewaarde. Resolschuim
PUR (Polyurethaan) Platen of schuim met hoge isolatiewaarde.
PIR (Polyisocyanuraat) PIR is een minder brandbare vorm van PUR schuim. Hoge isolatiewaarde.
XPS (Extruded Polystyrene) Platen van geperste microbolletjes. Drukvaster dan EPS.
EPS (Expanded Polystyrene) Piepschuim. Met lucht of CO2 gevulde bolletjes die van aardolie zijn gemaakt, los of in platen. Kan ook van melkzuur gemaakt worden: dan heet het biofoam.
UF (Ureum Formaldehyde) UF schuim wordt vloeibaar in bestaande spouwmuren gespoten. Het hardt uit tot kunststof hardschuimisolatie.

Natuurlijke materialen

Materiaal Eigenschappen
Schapenwol Dekens
Vlaswol Half harde platen en dekens
Geëxpandeerd kurk Platen van bast van de kurkeik
Katoen Dekens en half harde platen
Houtvezel of houtwol  Half harde platen en dekens
Cellulosevezel Vlokken en dekens van vezel uit oud papier
Hennepvezel Half harde platen en dekens. Ook als hennepkalkblokken 
Kokos Half harde platen

Overige materialen

Materiaal Eigenschappen
Thermoskussens en thermosheets Polyesterfolie met aluminiumcoating, soms als 'multifolie' met tussenlagen van vezelmateriaal (natuurlijk of synthetisch)
Cellenbeton Lichte bouwblokken van kalk, cement en zand. Bevat veel gesloten cellen met daarin stilstaande lucht.
Schuimbeton Licht, ter plaatse gestort beton met veel cellen met stilstaande lucht.

 

Wist je dat De merknaam van het isolatiemateriaal verschilt vaak van de naam van het materiaal

Vragen over isolatiematerialen

PUR en gezondheid

In een aantal gevallen hebben bewoners melding gemaakt van gezondheidsklachten na het aanbrengen van PUR-schuim voor vloerisolatie. Bij het aanbrengen worden ter plekke twee vloeistoffen gemengd. Daarna wordt het tegen de onderzijde van de vloer gespoten en meestal ook tegen een deel van de kruipruimtewand. Als de mengverhouding van deze stoffen niet goed is, kan een verhoogde hoeveelheid gas vrijkomen. Het vermoeden bestaat dat bewoners met klachten hier ziek van werden.

De stoffen kunnen alleen in de woning vrijkomen als het PUR-schuim ter plekke gemengd wordt. Bij kant en klare PUR producten zoals PUR-schuimisolatieplaten zijn dit soort klachten uitgesloten. Bij toepassing van purschuim of bouwschuim in spuitbussen worden geen componenten ter plekke gemengd, maar gelden wel veiligheidsvoorschriften om blootstelling aan schadelijke stoffen te voorkomen. De veiligheidsvoorschriften staan op de verpakking vermeld.

Onderzoeksinstituut TNO heeft in augustus 2013 geconcludeerd dat de kans op gezondheidsklachten klein is bij het aanbrengen van PUR-schuim vloerisolatie in een woning met een betonnen vloer, maar dat klachten niet volledig uit te sluiten zijn.

De Gezondheidsraad heeft in december 2020 een advies uitgebracht over gespoten PUR-schuimisolatie en gezondheid. De Raad concludeert dat bij een juiste toepassing van woningisolatie met gespoten PUR-schuim het onwaarschijnlijk is dat bewoners hiervan nadelige gezondheidseffecten ondervinden. De blootstelling aan gevaarlijke stoffen blijft dan binnen veilige grenzen. Bij onjuiste toepassing kunnen deze grenzen overschreden worden waardoor de risico’s voor de gezondheid toenemen.

Als reactie op de klachten zijn de richtlijnen voor het aanbrengen van PUR-schuim aangescherpt door de Europese brancheorganisatie voor PUR-schuim en de brancheorganisatie van verwerkers van gespoten PUR-schuim:

  • Bewoners moeten voortaan tijdens en kort na de werkzaamheden hun huis uit als de woning met PUR-schuim wordt geïsoleerd. Tijdens het isoleren en in de dagen erna moet extra worden geventileerd.
  • Voorlichting aan bewoners is verplicht over veiligheidsmaatregelen vooraf, tijdens en na het aanbrengen van gespoten PUR-schuim.
  • Er is een verplichte opleiding, certificering en onafhankelijke controle van verwerkers en installaties voor gespoten PUR-schuim (polyurethaanschuim). Gecertificeerde bedrijven die aan alle eisen voldoen, vind je op Wij-isoleren.nl.

Advies van Milieu Centraal:

  • Bij vloerisolatie met gespoten PUR-schuim (sprayschuim): Laat het gecertificeerde isolatiebedrijf in de offerte vermelden dat de uitvoering gebeurt volgens de richtlijnen van één van de volgende certificerende instanties en onder controle van deze instanties: SKG-IKOB richtlijn BRL 1332 of Insula-certificatie richtlijn BRL 2131 (vloerisolatie met gesloten-cellig PUR-schuim) of Insula-certificatie richtlijn BRL 2132 (vloerisolatie met open-cellig PUR-schuim). Deze richtlijnen gelden zowel voor het isolatiemateriaal als voor het proces van aanbrengen.
  • Bij spouwmuur na-isolatie met PUR-gietschuim: laat het gecertificeerde isolatiebedrijf op de offerte vermelden dat de uitvoering gebeurt volgens de richtlijnen van één van de certificerende instanties en onder controle van deze instanties: SKG-IKOB richtlijn BRL 2120 of Insula-certificatie richtlijn BRL IC-130. Deze richtlijnen gelden zowel voor het isolatiemateriaal als het proces van aanbrengen.
  • Gespoten PUR-schuim isolatie wordt ook aangeboden voor het isoleren van de binnenzijde van daken en gevels. Hiervoor is de certificering nog in voorbereiding (stand april 2021).

Meer informatie

Op de site van NIBE staat een lijst met isolatie-producten die een gunstig milieuprofiel hebben en daarom het DUBOkeur keurmerk hebben gekregen.

Als je je registreert, kan je op de site van NIBE uitgebreide milieubeoordelingen van verschillende materialen bekijken.